18 Eylül 2013 Çarşamba

Kürtçe kasaba isimleri

Kürtçe kasaba isimleri konusu takıldı kafama. Köy dağ dere yayla değil, adamakıllı kasaba yahut şehir olan yerler.

O bölgedeki kasabaların çoğunun geçmişi bin ila ikibin yıla dayanır; bazıları daha da eskidir, Asur ve Hitit zamanlarında adları anılır. Bir de onlardan ayrı, son yüz-yüzelli yılda Devlet yerleşkeleri etrafında türemiş kasabamsı yerler var. İkisini ayrı ayrı ele almak lazım.

Eskilerden başlayalım.

Silvan: Kasabanın öz adı Miyyafarkîn’dir, Kürtçe değil Süryanice, “ayıran-su” ya da su ayrımı gibi bir şey. Silîvan yani “Süleymanoğulları” burada 15-16. yy’da hüküm süren Kürt hanedanının adı. Kasabanın değil bölgenin adı. Osmanlıda da, Cumhuriyette de usuldür, bilirsiniz, idari bölgenin adı oranın başkenti olan kasabaya da verilir.

Hakkâri: Gene aynı durum. Kasabanın adı Çolemerg, Kürtçe bir açıklama bulma çabaları beyhude. Süryanice diyen var, Ermenice diyen var. Hakkâri esasen önceleri Başkale ve Özalp-Saray bölgesinde hüküm süren bir Kürt beyliğinin adıyken sonradan buraya taşınmış. O adın da tatmin edici bir açıklamasını bulamadım gerçi, ama Kürtçe olması mümkün görünüyor.

Dêrik, Mardin’in ilçesi, Kürtçe olmalı, “kilisecik”. Ağrı Tutak’ın adının Kürtçe dûtax (ikimahalle)’den gelmesi bana pek inandırıcı gelmiyor, ama hadi olsun. Yüksekova’nın geçmişi ne kadar geriye gider, bilemedim. Onun her iki adı Kürtçe. Gever bölgenin adı, Dizê ilçe merkezi olan yerleşim. İlki galiba Kürtçe “geniş yer, alan” anlamında, ikincisi “kale”.

Eskiden kalma kasabalarda durum bu. Hepsi bu kadar.

Esasen bölge veya aşiret adı olup şimdi adı idari merkeze verilmiş olan birkaç Kürtçe isim var. Silopî “Süleyman Ovası”, Cizreli Bedirhan oğullarının birinden ad almış. Kasaba değil ova adı, kasaba yakın devirde kurulmuş.

Şemdînan (Şemdinli) “Şemsettin oğulları”, beylik adı. Buranın tarihi başkenti olan Nehri muhtemelen Asurlar zamanına dayanır. Şimdiki kasaba 1920’lerde kurulmuş, adı da zaten Nûşar, “yenişehir”.   

Koçgirî “göçebeler”, Osmanlı’nın kullandığı bir idari isim. İdari merkez önce Erzincan’ın Refahiye’sine bağlı Koçgiri-Gümüşkuşak köyü iken, 19. yy’da Sivas Zara’ya taşınmış.

Cêlikan, Solaxan, Omerkan, Bayikan Kürtçe aşiret adıdır; Çelikhan, Solhan, Ömerli ve Baykan edildiler. Gûyan da sanırım aşiret adı, Uludere oldu. Eleşkirt’in idari adı bir ara Zedkan veya Zeydikan idi, o da aşiret adı. İzolî de Kürt aşiretidir, geçi İzlô Dağının adı Kürtçe olmasa da. Malatya’nın İzolî aşiret alanı yakın devirde Kale adıyla ilçe oldu, devlet dairelerinin bulunduğu yerleşim de kasaba hüviyeti kazandı.

Fiziksel coğrafya adı iken yakın dönemde idari merkeze nam olan üç-beş isim sayabiliyorum. Çaldıran esasen Çıldêran’dır derler, “kırk kiliseler” yani. Kürtçe değil Farsça da olabilir. Esasen ova adı, kasaba Cumhuriyet döneminde türemiş. Çal (“çukur”), adı üstünde, orta Zap çukurunun adı. Şimdiki idari merkez olan Çukurca çukur mukur değil, bulutlara yakın bir kartal yuvası. Eski adı Lizan’mış, sanırım Kürtçe. Gevaş da kasabanın değil oradaki derenin adı. Kürtçe diyorlar ama emin olamadım.

En zoru Pütürge. 19. yy’da zuhur etmiş bir idari isim. İlçe merkezinin adı Şîro, muhtemelen Kürtçe. Uyduruk bir köyken önce nahiye müdürlüğü sonra kaymakamlık olmuş, kalkınmış. Pütürge’ye Kürt arkadaşlar anlam veremiyor. Ama esasen ilçenin güney sınırındaki şimdi Nemrut Dağı denilen yerin adı olabileceğini düşününce sanırım aydınlanıyor. “Putlu yer” veya “put yeri” olabilir mi?

Geri kalanlar mütevazı birer Kürt köyü iken cumhuriyet devrinde tepesine Devlet'in obez kuşu konmuş yerler. En ünlüsü tabii Kalan (“dedeler”) adlı köy, diğer adı Mamikan (aşiret adı), 1930’lardan sonra Tunceli. Bölge adı olan Dersim’in mahiyeti meçhul; bence Kürtçe olma olasılığı zayıf. Hele der-sîm (“gümüşkapı”) hepten palavra.  Pîran, şimdiki Dicle, Diyarbakır’ın ilçesi. Gene Kürtçe, “dedeler”.  Guleman (“köleler”), şimdi Elazığ-Alacakaya ilçesi. Sincik, Adıyaman’ın ilçesi, galiba Kürtçe, “iğde ağacı”. Hilvan ilçe merkezinin taşındığı köyün adı Curnêreş, yani "karayalak". Karabegan’ın Mîravan’ı (Karabeyler nahiyesi Beyler köyü), şimdi Elazığ Arıcak ilçesi, yarı Türkçe yarı Kürtçe. Bir da ta Anadolu’nun göbeğinde, Rişvan aşiretinin yaşadığı Zivarik (“kışlak”). Altınekin adıyla Konya’ya bağlı ilçe edildi.

Bingöl Genç ilçesinin şimdiki merkezi olan Darahêni Zazacadır, onu da Kürtçe sayalım, kimseyi kırmamış olalım. Genc necedir emin değilim, ama Kürtçe/Zazaca olması kuvvetli ihtimal.

Hepsi aşağı yukarı bu kadar. Urfa, Amîd, Mardin Süryanice. Harran, Suruç, Behesni, Kâhta, Egil, Nusaybin, Hısnıkeyfô, Midyat, Gercüş, Ğarzan, Siird, Beytüşşebab ve o civardaki eski, köklü yerlerin tümü de Süryanice. Malatya ve Maraş galiba Süryaniceden daha eski. Diyarbekir, Hısnımansur (Adıyaman), Cizre ve belki Ayıntab Arapça. Xoşâb Kürtçe değil, “edebî dil” sayılan Farsça. Van, Tatvan, Ahlat, Erciş, Vostan (Gevaş’ın kasaba adı), Bergiri (Muradiye), Muş, Norşén (Güroymak), Malazgirt, Varto, Patnos, Eleşkirt, Ağrı, Kars, galiba Digor, Erzurum’un Erz’i, Bayburt,  Erzincan, Kemah, Pertek, Mazgirt, Çemişgezek, Çapakçur, Kiğı, Harput, Palu, Ergani, Siverek ve saire Ermenice, ya da daha eski dillerden Ermeniceleşerek aktarılmış isimler. Bidlis ile Şirnak meçhul. Şehr-i Nûh? Sanmam.

Dikkat edersen, bu son paragraftakilerden önce saydıklarım arasında bunlarla boy ölçüşecek nitelikte kentsel kimliği olan tek yer Silvan, onun da harbi adı Süryanice.

*

Kıssadan hisse? Yok.


Elbette ilk baştaki heyheyler dönemi geçtikten sonra birileri oturup doğru dürüst Kürt tarihine çalışmak isteyecektir. Onlara malzeme olsun diye yazdım say.

51 yorum:

  1. Kıssadan hisse ; Var :
    "Mal sahibi mülk sahibi , hani bunun ilk sahibi" ...

    'İstikbal humanizmdedir' diyemedikçe hiç bir (milliyetçi) kimliksel duruş
    değil yaşadıkları yeryüzü koordinatlarının ,
    kıçındaki donun bile uzun boylu sahibi olamayacağını bilmelidir ... İonyalı Kartoğlan

    'OYUNUN KURALI' diye bir gerçeklik var pekala !...

    YanıtlaSil
  2. Hocam, o bölgede Türkçe yer adı var mı?

    YanıtlaSil
    Yanıtlar
    1. Pek yok galiba. 19. yy'dan itibaren Osmanlı bürokrasisince verilmiş adlar var. Tek tük de köy adı görünüyor, öteden beri Türkçe olan.

      Sil
  3. Hocam, Beytüşşebab arapça sanki.

    YanıtlaSil
    Yanıtlar
    1. Bêth Şebath, "şebat yurdu", Süryanice. Eski bir Asuri/Nasturi aşiret bölgesidir. Şebat'ın anlamı belirsiz. Daha doğrusu müthiş spekülasyonlar var, ama kesin bir şey yok.

      Sil
    2. ibranice gibi duruyor aslında bu şekilde ayrıldığında

      Sil
    3. İbranice ile Aramice/Süryanice birbirine yakın diller (Arapça'ya göre birbirine daha yakınlar mesela), dolayısıyla kelimelerinin bu kadar çok birbirine benzemesi pek tabii.

      Sil
    4. > İbranice ile Aramice/Süryanice birbirine
      > yakın diller (Arapça'ya göre birbirine
      > daha yakınlar mesela), dolayısıyla

      O eski teori. Gramer bakımından Arapça ile İbranice (Kadim Ken`an Dilleri) birbirlerine çok yakındır. İkisinde de harf-i tarif kelimenin başına konur, Aramice'de buna tekabül eden -ā edatı ise
      kelimenin sonuna konulur. İslam öncesi devirde İbranice'deki gibi önseste h- (bazen ) olan Arapça'nın (ama "Mudar Arapçası" değil) lehceleri diyebileceğimiz grafiti halinde kitabelerden tanınan "Eski Kuzey Arabistancası" (Ancient North arabian) adlandırılan diller / lehceler var. Bu teoriye göre önde harf-i tarif bir "müşterek bir yenilik" (shared inovation). Binaenaleyhi bir müşterek Proto-Arap-Kenan Dilinden bahsedilebilir. Ama Araplar kadim zamanda Arabistana göçmüşler, orada bir sürü eskilikler (kelime çekimi, yani i`rab, konson haznesi) muhafaza etmişler. Sebe' (Kadim Yemen, Epigraphic South Arabian) Sami dilliyle ve Mehri (hala Güney Yemen, Umman dağları, Sokotra adası; Modern South Arabian) Sami dilleriyle kelime alış verişinde bulunmuşlar. Ken`anlılar (İbraniler) ise Kuzeydeki Sami ve Sami olmayan dillerle kelime verişiyle bulunmuşlar ve Aramice gibi konson haznesinde azalma ve erken i`rab kaybolmasına maruz kalmışlardır. Üstelik yahudiler Ahd-i Atik'i harekelendirdiklerinde Aramice konuşyorlardı. Bundan dolayı Mazoritik İbranice'nin ve Aarmice'nin folojisi tıp a tıp aynıdır. Arapça, Ken`anca (İbranice) birbirlerine yakın Merkezi Sami (Central Semitic) grubunu teşkil eder. Neredeyse üçlü bir ayrılma. Filistinli genetikçi arakadaşıma "Arapça insansa İbranice şempanze, Aramice gorildir" demişimdir (hakaret veya yüceltme yok). Bkz. Kees versteegh 2001 "The Arabic Language" Ch. 2 "Arabic as a Semitic Language" s. 18 Hetzron'un tasnifi anlatır.

      Sil
    5. Her neyse, bet şebatın İbranice ile Aramice/Süryanice'deki halleri Arapça'daki haline kıyasla birbirine çok daha yakın.

      Sil
    6. İki isim arasında münasebet yok, sadece bayt [beyt] müşterek. Beytüşşebab Arapçadır. Bunun lamı cimi yok. Ama kasabanın adı, Sevan'ın sitesine göre 19. yy sonunda, değiştirilmiş (o devirde çok yer ismi değiştirmeleri olmuş), Beytüşşebab ya halk arasında ya da makamlarca yakıştırılmış. Eski ismi bêth şabbath (iki /b/ olmalı, /b/'nin teşdidi ile). Genel Sami /ş/ Arapçada /s/ olur (MS. 1. binyıl ilk yarısı). Arapça /ş/ aslen daha karışık bir sesti, bu ses el'an ancak belki Yemen dağlarında muhafaza edilir Hicrî 1. asır sonrası falan (münakaşaya tabidir) ses değişikliği oldu. şabbath kelimesinin Arapçası sabt (sebt)'dir, Kur'an'da geçer, bir de yawmu~s-sabt "Cumartesi". Mazoretik (harakelendirilmiş) İbranice ile Aramice fonolojik bakımdan aynıdır, çünkü hem aynı mıntıkadalar, hem de harekelendirilme olunca Yahudiler Aramice konuşuyordular. İsrail İbranicesi ise Avrupalı Yahudiler uğruna basitleştirilmiştir, zira İsrail İbranicesini icad eden onlardır, ancak Tiber harekeleri muhafaza edilmiştir.

      Sevan'ın tafsilatın sitesine ilave etmesini teklif ederim.

      Sil
    7. 1- Dediklerinden anladığım kadarıyla, diyorsun ki Orta Çağ'da başta Tanah/Eski Ahit olmak üzere İbranice metinler harekelendirilirken Antik İbranice telaffuza göre değil Aramice telaffuza göre harekelendirilidi ve bugün İbranice Aramice'ye Arapça'dan daha yakın görünüyorsa bundan dolayı, doğru anlamış mıyım?

      2- Peki öyleyse, beth şabbath (Aramice ve Orta Çağ/Modern İbranice telaffuz) kelime ikilisi Antik İbranice'de nasıl telaffuz ediliyordu?

      Sil
  4. Hakkari'nin Kürtçesi ile ilgili durum: Bir kere, Çolemerg değil, Colemêrg olmalı; ikincisi, Hakkari Kürtçesinde yoğun bir o-u metatez kullanımı vardır, yani daha çok Culemêrg biçiminde telaffuz ederler. Açımladığımızda şöyle bir Kürtçe anlam çıkıyor:
    Coh (Ark) + le (-ye, -ya) + mêrg (çayır): "Çayıra giden ark" manasında. Bu açıklama Kürtçe bakımından gayet mantıklı; fakat sorun şu ki, Hakkari'de çok fazla çayır yok! Yüksekova tarafında var, orası da zaten Colemêrg değil, Gever (Sorani Kürtçesinde geniş-büyük manasında)

    Selam, sevgi...
    Cemal Atila

    YanıtlaSil
    Yanıtlar
    1. Orijinal adın Golmarik veya Gûlmarik olması lazım.

      Sil
    2. çol u merg çöl ve çayır. fakat kürtçede çöl çoğunlukla 'kırsal' anlamında kullanılır. "şıvanan pez bırın çolé" çobanlar sürüyü 'kır'a götürdü.

      Sil
  5. Bizim Erciş'in adının, kurucusu Argişti'den geldiği söyleniyor. Ne diyorsunuz, doğru mu acaba?

    Bir de Tutak'ın ortasından geçen Murat'ın kasabayı "du tax"a ayırdığını göz önünde bulundurursak yeterince inandırıcı olduğunu söyleyemez miyiz?

    Sağlıkla kalın.

    YanıtlaSil
    Yanıtlar
    1. Argişti > Erciş doğru. Urartu kralı imiş.

      Du tax ilk bakışta makul görünüyor. Ama orası Kürt yerleşimi değil ki? Ermeni ağırlıklı kırsal alanda Karapapak muhacirleri iskân etmek için kurulmuş bir kasaba.

      Ancak Ermenice tutag ("dudu kuşu") veya Türkçe tutak ("sap, kulp") da bir anlam ifade etmiyor.

      Sil
  6. hocam soykırımın en vahşice yaşandığı yerlerin günümüzdeki isimleri malum ermeniceden gelmektedir. ancak bayburt isminin nerden geldiğini bulamadım. Bayberd "Բայբերդ" olarak geçiyor ancak anlamı yok.

    YanıtlaSil
    Yanıtlar
    1. Paydpert = "tahtakale" diye rivayet edilir; ama sağlam belgesel dayanağı yok. Her halükârda +pert ("kale") Ermenicedir.

      Sil
  7. Aman Sevan hocam! sen ne yaptın böyle, kızacak Kürd milliyetçileri şimdi.Kürd milliyetçileri bu topraklarda çok eskiden beri süregelmişlerdi'ya hani, işte bundan maraz doğar,benden demesi.Bu durumdan şu anlaşılıyor.Süryani ve Ermeni nüfus bu toprakların en eskileri çünkü bir yerlere kendi dilinde isim takmak ve onu başkalarınada kabul ettirmek onbinlerce yılın etkisi vede güçlü bir kültürün,toprakla olan sıkı-fıkı aşinasın'dan ileri gelmektedir.Hititlerle Çerkezler Arasında'da dil benzerliği varmış hatta çerkezin biri bu konuda kitap yazmış,hocam bu konuda ne düşünüyorsunuz.Benim bildiğim Hititler Hint-Avrupa dili konuşur, Çerkezler ise Kafkas dillidir.Hadi Urartular olsa neysede Hititler ne ayak yahu.

    YanıtlaSil
  8. "Coh (Ark) + le (-ye, -ya) + mêrg (çayır): "Çayıra giden ark" manasında."

    İşiniz gücünüz uydurukçuluk :) Bir tane aklı başında Kürt yok mudur şu memlekette arkadaş? Nedir bu ezikliğiniz? Beyinlerinizi neyle yıkamışlar sizi böyle? Bilime saygı duyan bir tane Kürt yok mudur?

    YanıtlaSil
    Yanıtlar
    1. Bre gafil,
      Yazdığımızın neresi uyduruk? Gayet bölüm bölüm açıklıyoruz, senin kuş beynin almıyorsa bunu, bizim ne kusurumuz var? Eis + tin + poli = "Şehre doğru" yani bugünkü İstanbul olabildiğine göre, Colemêrg neden çayıra giden manasında olmasın? Ben Kürt değilim ama Kürtçeyi iyi bilirim. Kürtlere uydurukçu demek bence Türklere haksızlık olur; çünkü palavra dil ve tarihin şampiyonu bence hala onlar... Kürde dair her şeyi antipatiyle karşılayan senin gibi hastalara allah şifa versin, başka ne diyeyim...

      Sil
    2. Kürtler . Ermeniler ve diğer uluslar gibi yaşadıkları yerleşim yerlerini kürt dilinden isimlendirir .Yaşadıkları yerlere de sonradan gelmediler .hiç kimsenin bilgisine de ihtiyacıları yoktur.

      Sil
    3. Üslûbunuz tam da size yakışan bir üslûp. Kürt olmasanız da Kürdofilsiniz belli ki. Colemerg adı Golmarik'ten gelir, bu bilgi ortada olduğu hâlde kaldıp "Coh (Ark) + le (-ye, -ya) + mêrg (çayır): "Çayıra giden ark" şeklinde kıvırmak tam bir "uydurukçuluk"tur. Bunu algılayamıyorsanız yapacak bir şey yoktur. Verdiğiniz örnekteki gibi, İstanbul adının nereden geldiği belli olduğu hâlde kalkıp İslambol gibi uydurmalar yapanlar gibisiniz.

      Sil
    4. Kürtler bugün yaşadıkları yerlere sonradan geldiler, son iletiyi yazan adsız... Kuzeyde Ermenilerin, güneyde de Süryanilerin topraklarını gasp ettiler. Ermeniler ve Süryaniler, bugün utanmadan Kürdistan dediğiniz bölgenin en eski yerlileridir. Kürtler Zagros dağlarındaki mağaralarında yaşar, eşkiyalıkla geçinirlerdi. Ermeni ve Süryanileri katledip topraklarına çöreklendiler. Yazılı tarih ortada, mâbâdınızdan Kürt tarihi uydursanız da gerçekleri herkes biliyor.

      Sil
    5. Hz. ibrahim soyundan gelen > Adnan oğulları ikiye ayrılır:

      1. Rabi'a
      2. Mudar

      Rabi'a > Esed > Efsa > Kasit > Va'il > Tağlip ve Bekir

      Mudar kolunu Araplar, Rabi'a kolunu Kürtler ve Süryaniler oluşturur. Kürtlerle süryanilerin ayrışması Tağlip ve Bekir kollarının ayrılmasıyla olur. Tağlipler hristiyanlığı benimsemişlerdir. Ortak devletleri Kassitilerdir.

      Sil
  9. Pütürge/Tepurke Թեբուրքէ (Malatya)
    bu arada pötürge diye de kullanılması bile kürtçe olmadığını gösteriyor bence. çünkü kürtçede ö harfi yok. dediğiniz gibi şîro kürtçe adı, ilçe çevresinden geçen çaydan alıyor adını.

    YanıtlaSil
  10. Hocam ilgisi yok belki ama Kurmanc ne demek ?Şırnakta şehirli haricindekileri tanımlamak için kullanılıyor.Sınıfsal bir şey yani.Etnik göndermeleri ise Dersimde daha yoğun galiba. Sevgiler

    YanıtlaSil
  11. Hocam hakkari ve civarlarında yoğun nastruri yerleşimi olduğu düşünülürse bu yerlerin isimlerinin kürtçe yerine farklı lehçelerde konuşulmuş aramice veya süryanice olması daha muhtemel değilmidir.

    YanıtlaSil
  12. Sevan, Paydpert, şüpheli diyorsunuz da Patnos (Paydnos) nasıl Ermenice oluyor o zaman?
    Gevaş, şimdiki ilçenin değil daha güneyde tarihi Rüştinik'in adıdır, Kavaş derler. Gevaş, Vaspurakan'ın belki Vostan'ın Hakkari beylerince yönetilmesinden sonra Vestan adını almış. En azından 700- 800 yıllık bir islam mezarlığı var. Anlaşıldığı kadarıyla kozmopolit bir yermiş.

    Yer isimleri özellikle Van Gölü'nün kuzeyinde karışıyor, Türkçe, Kürtçe, Ermenice... Bazen üçü de değil, çok daha eskilere gidiyor. Çaldıran, Çıldır belki Haldi kültü ile ilgili. Tıpkı Van-Bian, Erciş- Argishti, Erivan- Erebuni.... örneklerinde olduğu gibi.

    YanıtlaSil
  13. Hocam "Iğdır" ile ilgili bir şey yazmamışsınız. Iğdır'a Kürtçe "Îdir" deniliyor. Azeriler de "İdir" derler. Acaba Ermenice bir kelime midir? Ayrıca Iğdır'da Halfeli/Xerfelî adlı bir belde de var. Ermenice olma ihtimali çok yüksek. Bunlar hakkında ne söylersiniz?

    YanıtlaSil
    Yanıtlar
    1. Iğdır (aslı İğdir) 24 Oğuz boyundan birinin adıdır, ancak anlamı nedir, nereden gelir tam bilinmiyor.

      Sil
  14. Beytüşşebabın adı Kürtçe değil orda ELK adı kullanılır Sevan Hocam bu konuda ne düşünüyorsunuz bu ad nerden geliyor??

    YanıtlaSil
    Yanıtlar
    1. Beytüşşebap (Standart) Arapça baytu~ş-şabāb بيت الشباب morfoljik olarak bayt-u (a)l-şabāb (burada birkaç kaideli asimalsyon var). "Gençlerin Evi" demek. bayt "ev", -u Standart Arapça'nın nominatif "yalın" hal eki, + harf-i tarif al-, şabāb "gençler, delikanlılar" (çoğul) demektir. Şırnak Kültür ve Turizm Müdürlüğüne göre "Beytüşşebap, kelime anlamı olarak Beyt ve Şebap kelimelerinden elde edilmiş Arapça bir birleşik isimdir. Gençlerin evi anlamındadır. Havası ve suyu sağlıklı olduğundan bu topraklara daima genç kalanlar anlamında olmak üzere Beytüşşebap denilmiştir."

      Sil
    2. 1) Şirnak Kültür ve Turizm Müdürlüğü muteber bir akademik kaynak değildir.

      2) Beytü'ş-şebâb evet Arapça "gençler evi" demek, ama ilçenin tarihi adı bu değil, bêth şebâth. [Amma Uzun Türkçedir, evet, ama Güney Amerika'daki o nehrin adı Amma Uzun değildir, Amazon'dur.]

      3) Hakkari ve Şırnak civarındaki kadim yer adlarının büyük çoğunluğu Süryanice, bakiyesi Ermenice ve Kürtçedir. Tarihi devirde burada Araplar yaşamamıştır. Yörede başka Arapça yer adı yoktur.

      Sil
    3. - Asur dilinde (Akatça) tarla'nın anlamı "Ğakla(Hakla)" dır. Bu kelime Aramice'ye ve Modern Asur diline aynı şekilde geçmiştir.

      - Akatça diğer bir kelime "Agare/a" anlamı ücret ödemek, yapılan bir işin karşılığı vermek. Bu kelime de aynı şekilde Aramiceye ve Modern Asur diline geçmiştir.

      Asur dilinde Hakkari'nin anlamı "çiftçi" demektir.

      Ğakla+Agare= "(H)Ğakgare" oradan "Akkare", "Hakkare" ve Hakkari.

      Ücret yada bir bedel karşılığında tarlada, toprakta çalışan işçi yani çiftçi.

      Sil
  15. bende malatya pütürgeliyim. köyümüz kürt köyüdür. benim merak ettiğim konu asıl kökenimiz. bazı akrabalarımız aslen türkmen olduğumuzu söylüyor.

    YanıtlaSil
    Yanıtlar
    1. Muhtemelen aslen Ermenisinizdir Hüseyin Bey. Batıda yaşayıp da "Aslımız Türkmendir" diyenler aslında Rum, doğuda yaşayıp "Aslımız Türkmen" diyenler de aslen Ermenidirler "istinasız" böyledir.

      Sil
    2. Yok daha neler o kadarda değil,Herkes Rum veya Ermeni değil sonuçta Soykırım sonrasıda Batıda İstanbul ağırlıklı Ermeni nüfus var.Doğu kesiminde'de Ermeni kökenliler halen daha yaşıyor. Hemşinliler ,Dersim Ermenileri ve Güneydoğuya (Batı Ermenistan ve Kürdistan) yayılmış 20 civarı Ermeni aşireti, tabiiki bütün illerde tektük aileler vardır soykırımdan kurtulan fakat istisnalardır bunlar.Soykırım ve tehcir bile bu eski milleti Anadoludan silemedi. Eskişehir veya batı illerinin genelinden veya batı ve orta karadeniz vede akdenizde dahil gelen mesajlarda genelde sevanın sitesinde de görürüz duygusal yalanlarla dolu mesajları çoğu şöyle der ""Ya biz Türküzde çekik gözlü değiliz demekki Anadolunu eski milletlerinden kalmayız"" Hiç şunuda demezler balkan ve Kafkas göçmeni olduklarını saklarcasına bu yalanı Türkçülük adına ve kendilerini bu topraklara daha sağlam yerleştirmek adına söylerler.Çünkü bir yerden sonra 950 yıllık Türklükte bu topraklarda köklü hissettirmiyor toplumlara kendilerini. Hititler ,Frigler ,urartular ,vb. eski kavimler ,950 sene ve 150 senedir buraya gelen Türkler ve göçmenlerden önce zaten değişerek bugünkü Rum ,Ermeni ,laz,süryani vb. toplulukları oluşturdular Türklükle zaten direk tanışmadılar.Hatta hiç direk Türk veya göçmen görmediler kendileri olarak.Asıl baş yalanlardan biride bugün kendilerine orta asyadan geldim Diyen ve damarlarında Azeri,Fars vede Kürd kanı taşıyan zalim sultan Xerxesin torunlarının değişik yalanlarıdır.Bunlarda çoğu zaman kendilerini göçmenler gibi hitit ve bazende sevmedikleri Rum ve Ermeni tohumu olarak göstermek isterler.Özellikle entelleşmiş tipleri.Platonun torunu olmak varken neden Xerxesin yada Cengizhanın torunu olarak kendilerini hissetmek istesinlerki onlarda haklı.

      Sil
    3. Ermeniler ve Rumlar (ve Lazlar) da (en azından çoğunluğu itibariyle) o bölgenin otokton halkı olmayıp sonradan geldiği için aslen başka halklardan da olabilir. "İstisnasız" demek yanlış bence.

      Sil
    4. Yanıtınız için teşekkür ederim. Fakat ermeni olsaydık illa ki bir parçacık kültür gelenek kalırdı. Eski isimlere bakıyorum. hep ali, hüseyin, hasan, fatma, ben iran göçmeni olduğumuzu düşünüyorum. zamanında atalarımız tarihlerini kökenlerini bir yerlere ulaştırsaydı şuan tarihimizi biliyor olurduk ama malesef hiç gerek duymamışlar :)

      Sil
    5. Olumsuz seyler yazmamak icin gayret ediyorum ama yorumlar arasinda okudugum en sacma genellemeydi bu. Pardon, kac kisinin seceresini elinizde tutuyorsunuz?

      Sil
  16. Hocam teşekkür ederim. Beytüşşebap ın anlamını hep merak eder dururdum

    YanıtlaSil
  17. Pütürge adının manası aşırı engebeli pütürpütür. Orjinal ismi (imrün yada mirün) yol üstü Titrin adlı köyde bir hamam kalıntıs mevcut taşa aslan kabartması çizmişler sağ ön ayağıyla kılıç tutan arkasındada güneş motifli bir aslan , farsçada aslan şir demek şiro çayıda aslan çayı manasına?

    YanıtlaSil
  18. malatya pütürge aktarla köyündenim.köyümüzün asıl ismi mako ancak anlamını bilmiyoruz.maku şeklindede telaffuz edildiği oluyor.köyümüzün eski eski ermeni yerleşimi olduğu biliniyor ancak şu an kürtler yaşamaktadır.acaba bu isim ermenice olabilir mi?yoksa kürtçe midir?iranda maku isimli bir kürt şehri var üstelik sünniler acaba şiilerden uzaklaşıp buraya gelen bu şehrin kürtleri bu köye geldikleri yerin adını vermiş olabilirler mi?

    YanıtlaSil
  19. Burada eksik olan eytimolojinin çok etaplı olmasıdır. Türkler Kürtçeden, Arapçadan yer adları almışlardır. Bunlar da diger dillerin Kürtçeleşmiş, Arapçalaşmış şekilleri olabilir.
    Meselâ Beytüşşebap apaçık Arapça, bunun lamı cimi yok. Ama başka bir dilden Arapçalaşmış şekili olabilir.

    "Hepimiz bir yerden gelmişizdir. Hepimiz eninde sonunda Afrikalıyız"

    YanıtlaSil
  20. Etimoloji çok etaplıdır, bir kelimenin tarihidir. İlk etapta Beytüşşebâb Arapçadır. Amazon Amma Uzun vezninden değil. Bunu her Türk bilmediği için bildirmek lazım. Günümüze böyle gelmiş Arapça bilgisi bölgede yaygındır. Halk herhalde Şırnak Kültür ve Turizm Müdürlüğünün bildirdiği gibi anlamış. İkinci etapta Sevan'ın bildirdiği gibi Süryanice bir yer isminin halk etimolojisinde (Demokrat / Demir Kır At gibi) Arapçalaştırılmış şekli olduğu anlaşılıyor. Resmî değişmenin ne zaman yapıldığı ilginç olabilir.

    YanıtlaSil
  21. Dikkat ediyorumda Kürtler özellikle kürtçe olmayan yer adlarına hemen itaraz ediyorlar..Bilimsel araştırmalara herkes itibar etmelidir.. Benim sorum İzoli aşireti kürt aşireti mi? Birde Rişvalar..Rişvanların özellikle Türkmen olduklarını bilmekteyim. yanılıyormuyum

    YanıtlaSil
    Yanıtlar
    1. YANILIYORSUN BU İSİMLER KÜRTÇE DEĞİLSE BİLE TÜRKÇE'DE DEĞİLDİR. BU 1 İKİNCİSİ İZOLLER BİR ÇOK KAYNAKTA KÜRT OLARAK TANIMLANIR. OSMANLI BELGELERİ DAHİL AMA DİĞER KAYNAKLAR İZOLLERİ YA EMEVİLERE YADA HORASAN SEYİTLİĞİNE DAYANDIRMIŞTIR. VE DERSİM KOLUNDAN BAHSEDİLİR EĞER 3. İDDİA DOĞRUYSA KUVVETLE MUHTEMEL İZOLLER TARİHİN BELLİ DÖNEMİNDE ALEVİ İNANCINA SAHİP OLMUŞ OLABİLİR AMA YÜZDEN FAZLA ESER İZOLLERİ KÜRT KABUL EDER.NİŞANYAN HOCAYA GÖRE BÖLGEDE BİR TÜRKÇE KÖKENLİ KÖY VARMIŞ YANİ BURDAN SANA EKMEK ÇIKMAZ KÜRT,SÜRYANİ VE ERMENİ YERLEŞİMİ BURALAR DİYOR NİŞANYAN HOCA EĞER İTİRAZ ETMİYORSAN SENDE :-) RİŞVAN AŞİRETİ İSE BAKINIZ BÜYÜK VE KÜÇÜK ÜNLÜ UYUMUNA DAHİ UYMUYOR AYRICA RİŞVAN AŞİRETİNE UYDURUK BİR IĞDIRLI OĞUZ DEMENİN MANASIDA YOKTUR ZİRA RİŞVANLAR (YANİ REŞİKİLER) Kİ SİYAHLILAR DA DENİR KUVVETLE MUHTEMEL EZİDİLİKTEN GELMEDİR. EĞER TÜRKLERİN EZİDİLERİNDE ATASI SAYMIYORSAN BU İDDİA SAÇMADIR. REŞİKİLERİN İSMİ YAŞADIKLARI YERDEN ZİYADE TEOLOJİK OLARAK İNANDIKLARI MUSHAFA REŞTEN YANİ SİYAH KİTAPTAN GELDİĞİ AÇIKTIR. TÜRK OLDUKLARINA DAİR DÜZMECE TEK İDDİA İSE Anadolu’da Aşiretler, Cemaatler, Oymaklar (1453-1650) cilt IV, sayfa 1912-14, Türk Tarih Kurumu Basımevi, 2009, Ankara). KİTABINDAN GELMEKTE AMA O ZAMANLAR BİLİNDİĞİ ÜZERE AŞİRETLERİN BİRLİK OLUŞTURMA ALIŞKANLIKLARI OLDUĞUNDAN VE BİRBİRİ İÇERİSİNDE KARIŞTIKLARINDAN BU İDDİA ÇOK MANALI DEĞİL ASIL AÇIKLANMASI GEREKEN SORU ŞUDUR MİNORSKY ESERLERİNDE REŞİKİLERİ KÜRTÇE KONUŞAN VE 18. YY IN SONUNA KADAR EZİDİ OLARAK TANITAN BİR DURUM VARDIR. 14. YY DA TÜRK BİR AŞİRET İSLAM COĞRAFYASINDA NEDEN EZİDİ, OLSUN VE 18.YY KADAR KIYIMLARA RAĞMEN TAŞISIN NE YAZIK Kİ 2 İDDİANDADA ÇAKMIŞSIN AYRICA KÜRT DEĞİLİM AMA BÖLGE AŞİRETLERİ KONUSUNDA 13 YIL ÇALIŞTIM BELGEN VE İDDİANI DESTEKLEYEN ARGÜMAN VARSA SEVE SEVE TARTIŞIRIM YOKSA TÜM DÜNYAYI TÜRK YAPMA ALIŞKANLIĞINDAN VAZGEÇ İSTERSEN....

      Sil
    2. Reşikan değil Reşî dir! Biz "Rişvan" aşireti Reşikan diye bir terim kullanmayız. Kürtce de Reşî deriz biz kendimize. Rışvan da kullanilmaz.
      (Ic Anadolu Kürdüyüm, doğu anadolu Reşî lerden pek fikrim yok)
      Biz Reşî aşireti Kürdüz, Kürd kalacağız bunu böyle bilin.. Türkmenmiş.. ben 5 asır geriye gidebiliyorum, isterseniz bildiğim dedelerimi atalarimi sayiyim, nasil ic anadoluya geldiklerini.. Bizim Ic Anadolu Kürtlerinin kücük bir kismi da kürtleşmiş ermenilerden oluşmaktadir. Konya nın Kulu Ilçesindeki Xelkan köyünde mesela halen tarihi ermeni evleri varmış. Şimdi soracaksıniz hani o ermeniler.. söyleyim : bazilari zaten taa eskiden beri Kürtlerle kaynaşmış aileler dir diğerleri ise katliam zamanında ağa ermeni cocukları katliamdan korumuş ve Kürt olarak yani müslüman olarak yetiştirmiş. Benim dedem mesela eskiden ermeniler icin cobanlık yaparmış. Hep dalga gecerlermiş onla işte ermeni, gavur icin calışıyon diye.. (gavur sözünü kullandığım icin sakin daralmayin, ermenileri çok severim. Tarihi olsun, Dili olsun, Kültürü olsun)

      Sil
  22. sebab arapca "gencler" demektir. italyanca da ki "ragazzi" gibi kullanilir.

    YanıtlaSil
  23. colemerg kürtçedir.
    col=Kır.
    merg=mera, otlak demektir. eiki sözcüğü birleştiren ön ektir. yani kırdaki otlak, kır otlağı/merası.
    gerçi "çol" türkçe, "merg" arapça kökenlidir ama kürtçeye geçen halleriyle ve kürtçe bitişik sözcük olarak adlandırılmışlardır.

    YanıtlaSil