Hukuk hukuku

Mantık mantığı, melek meleği, şafak şafağı. Aynı şekilde ahmak, aşık, felek, fındık, fıstık, halayık, hendek, imbik, leylek, meslek, mızrak, mutfak, muvaffak, mübarek, münafık, müşterek, sadık, sandık, sokak, şakak, şakayık, şebek, tabak, tiftik, varak, zambak, zındık. Ünlü ekleyince son ses değişir.

Buna karşılık ahlak ahlakı, hukuk hukuku, intibak intibakı, taskik tasdiki (doğrusu tasdikı). Bu listede daha yüzlerce var: dakik, emlak, evrak, hakkak, halik, idrak, ilhak, iltisak, infilak, istimlak, iştirak, ittifak, memluk, merak, mihrak, müşfik, müttefik, nifak, şerik, taalluk, tarik, tebrik, teşvik...

Sor bunu bin kişiye, biri sebebini bilse mucizedir. Oysa basit. Bunların hepsi Arapçadan alınma iki veya daha fazla heceli sözcükler. Son hece eğer kısaysa Türkçeye özgü ötümlüleşmeye uğrar (‘yumuşama’ deniyor). Değilse uğramaz. Tek heceliler de uğramaz. Şaşmaz kural.

K > Ğ olayında yalnız ötümlüleşme değil aynı zamanda sızıcılaşma var. Yani kitap kitabı, ilaç ilacı, vücut vücudu ile paralel olacaksa mantık mantıgı, melek melegi olması lazım. Halbuki üstüne fazladan bir de şapka geliyor. Bu konuda düzgün bir makale var mıdır bilemedim.

*

Arapçada T ile sonlanan kelimeler üç çeşit.

1.      Tüm Sami dillerinde olduğu gibi Arapçada –t dişil ekidir. Uzun a ile –āt dişi çoğul ekidir. Türkçedeki örneklerin ezici çoğunluğu bu iki gruba girer: adet, ameliyat, cumhuriyet, dikkat, edebiyat, emanet, fiyat, hareket, hayalet, hayat, haysiyet, illet, kefalet, lezzet, millet, mühimmat, nispet, rezalet, sanat, şöhret, vukuat, ziyafet, ziyaret...

2.     Asli ince t ت ile sonlanan sözcükler nispeten azdır: beyit, ispat, meyyit, müspet, nebat, sebat, sükût, tabut, tespit, yakut. Hepsi aşağı yukarı bu kadar.

3.      Asli kalın t ط ile sonlananlar daha fazladır: basit, galat, hattat, ifrat, ihtilat, inzibat, irtibat, muhit, musallat, muvakkat, sukut, taksit, vakit, vasat, zılgıt...

Bu üç gruba Türkçe ünlü eklendiğinde değişim olmaz: adeti, edebiyatı, ispatı, inzibatı, vasatı.

Bir de Arapça D ile sonlanan kelimeler var. Bunlar Türkçede eksiz kullanıldığında –t ile telaffuz ediliyor: ait, cedit, cellat, cirit, ecdat, fesat, hamit, hasat, haset, hudut, mabat, mabet, maksat, medet, mescit, mevcut, murat, münferit, reşit, senet, simit, suikast, şahit, şehit, taahhüt, taklit, tecrit, tehdit, tevellüt, velet, vücut... Asılları aid, cedid, cellad, ecdad, fesad ve saire. Ancak ünlü eklediğimiz zaman Arapça asli telaffuza rücu ederek aidi, cedidi, celladı, ciridi, ecdadı, fesadı... diyoruz.

Leş kargası

6 Eylül 1955 günü annemle babam düğün alışverişi için Beyoğlu’ndaymışlar. Olayların içine düşmüşler. Sonradan o gün olanlar çok anlatıldı. Dost ve akrabaların başına gelenler anlatıldı. Hep anlatıldı. Tekrar tekrar anlatıldı. 65 yılın sonunda bıkkınlık veriyor, evet. Yeni bir açı, farklı bir bilgi, değişik bir fotoğraf karesi olsa peki, ilginç olabilir. Yoksa, yani, daha kaç defa?

6-7 Eylül münasebetiyle duyar kasanları çok da dürüst bulmadığımı itiraf edeyim. Elli yıl mutlak suskunluktan sonra ne sinyali geldi ki birdenbire her sene on kasım anar gibi anımsanan bir anma günü oluverdi? Yılmaz Karakoyunlu gibi bir ağır devlet abisi neden bunun filmini yapma gereği duydu, neden resmi televizyon kanallarının hepsi o filmi göstermeyi görev bildi? Her sene ağır nağmeler eşliğinde anılması hangi yaraya merhem oluyor? Bir bedel mi ödenmiş oluyor? Gavur soygunuyla palazlanmış cumhuriyet burjuvazisinin etinden et mi koparılıyor, pastasından dilim mi kesiliyor? Yoksa ucuz yollu vicdan mı rahatlatılıyor? Cihangir-Bodrum hattında belli bir toplumsal kesime “ben sizdenim, beni sevin” mesajı mı verilmiş oluyor?

Genel kural: virtue signaling gördüğünüz yerden kaçın. Neydi bunun Türkçesi, ‘fazilet kumkumalığı’ mı desek? Birisi ‘bak ne vicdanlıyım’ diye fazla kasıyorsa bil ki orada bir yamuk var.

Daha başka bir boyutu var işin, ki onu belki hiç düşünmediniz. Herhangi bir insan grubunu fazla şeytanlaştırır, lanet okursanız sonunda karşı yönde zulme kapı açarsınız. Kendini yüzde yüz haklı – ya da yüzde yüz mazlum – görenlerin fanatizminden Allah hepimizi korusun. Karşındaki insan eğer insan değil şer makinası ise, karşılık diye gerekçelendireceğin şerrin her türlüsü meşru olur. Örnek? 1990 Gümülcine olaylarına bir bakın isterseniz. Yunan milliyetçileri ayaklanıp dört yüzden fazla Türk dükkanını yağmaladılar. Sorulduğunda cevap hazırdı: Ama onlar da 6-7 Eylül, Gökçeada 1964, vs. vs. [İngilizce Wikipedia’da ‘1990 Komotini Events’ maddesine bir göz atın. Sayfanın dibinde ‘İstanbul pogroms’ linki neden var sizce?]

Sizi bilmem, İstanbul Rumlarının canı can da Gümülcine Türklerininki patlıcan mı sorusuna benim verecek cevabım yok.

*

He ya sen de Ermeni Soykırımı, bık bık bık...

Hayır, bir defa olsun 1915 olayları ile ilgili duygu sömürüsü yaptığımı hatırlamıyorum. Kesik kafalar, yol kenarında çürümüş cesetler, yalınayak konvoylar, bebeğini terk eden kadınlar, kızıl akan Fırat nehri vs. muhabbetlerine hiç girmedim. Olayları yaşayan kuşakta bu olguların anılması ve tarihe belge düşülmesi bence doğruydu ve önemliydi. Yüz yıl sonra hala bu söylemlerden medet umanları asla tasvip etmedim. Çoğu zaman çirkin ve oportünist buldum. [2013’te İsviçre’deki bir sempozyumda soykırım mütehassıslarından Profesör Richard Hovhannisian’ın kesik kafa, çürümüş ceset, yalınayak konvoy slaytlarıyla süslü sunumu esnasında dayanamayıp, duyulur bir fısıltıyla ‘leş kargası’ diye söylenmiştim. Protokol sırasında herkesin dehşetle dönüp bana baktığını hatırlarım.]

Ne dedim hatırlayalım.

Bir, 1915 soykırımı bir olgudur. Fakt yani. Devlet eliyle yürütülmüş planlı, örgütlü, sistemli, bilinçli bir etnik temizlik operasyonudur. Bunu inkar edenler, iyimser bir yorumla kara cahildir; daha gerçekçi olmak gerekirse orospu çocuğudur. Cahillik ve orospu çocukluğuyla mücadele farzdır, görevdir. Hatta zevkli bir görevdir.

İki, Cumhuriyet’in seçkin sınıflarının ekonomik ve sosyal altyapısı çok büyük oranda Rum ve Ermeni temizliğine dayanır. Oradan kaptıkları parsayla yükselmiş, refah ve statü sahibi olmuşlardır. Ruh hallerinin altında, büyük bir buzdağı gibi, bu gerçeği unutma ve tevil etme arzusu yatar. Bu devasa hakikati yok sayarak 20. yüzyıl Türkiyesi’ni analiz etmeye girişenler abesle iştigal ederler. El yordamıyla fili tarif etmeye çalışan körler gibi, komik hipotezlerin peşinde nefes ve ömür tüketirler. Bazıları iyi niyetli, temiz insanlardır. Onlara yardımcı olmak, araştırmalarına ışık tutmak boynumuzun borcu değil mi?

Hepsi bu kadar.

Yoksa haklı mıydı, başka çaresi var mıydı, neyin misillemesiydi, amaç neydi, bunlar bahs-i diğer. Onlardan da söz edilir gerekirse. Alternatif senaryolara baktığım, bahanelerin çürük noktalarına işaret ettiğim birkaç yazımı hatırlıyorum. Ama ‘Türkler gaddar, Ermeniler masum’ dediğim hiç duyuldu mu? Sanmam.

Meis adası kaç saatte alınır?

Savaş çıkarmaya niyeti yok. Şov yapıyor. İlgi odağı olmak, sürekli konuşulmak istiyor. Çomarların diri tutulması lazım. Deli numarasının iç ve dış politikada etkili bir yol olduğunu biliyor. Ama deli değil. Hatta oldukça korkak. Zoru gördüğü anda yelkenleri indirmeye hazır. Zaten parası yok. Savaş para işidir.

Bir gece ansızın Meis’e çıkabilirmiş, yok gemi batırın diye emir vermiş Alman gazetecinin kulağına gidivermiş, geçin bunları. Yok öyle bir dünya.

Yine de savaş çıkar mi? Olur olur, bilemezsin. Savaşların çoğu beklenmedik zamanda beklenmedik yerden patlak verir. Mesela şöyle bir senaryo düşünelim, maksat fikir jimnastiği.

*

Halife Hafter rejiminin daveti üzerine Mısır ordusu Suud ve BAE hava desteğiyle Doğu Libya’ya girer. Bingazi'yi tehdit eden Türk birliklerini mevzilerinden sökmeye hazırlanır. Zor duruma düşen Türk tarafı acil personel ve mühimmat takviyesi ister.

Fransa ve İtalya BM kararını ileri sürerek Libya’ya silah sevkini engelleyeceklerini duyururlar. Türk konvoyuna karşı Akdeniz’de mevzilenirler. Konvoy dur emrini dinlemez, ateş açar. Veya açmaz, İtalyan gemisinin attığı top ‘yanlışlıkla’ Fransız gemisini vurur; Türkler yaptı ‘sanılır’. Girit’te mevzilenen BAE hava filosunun desteğiyle Libya’ya asker ve silah taşıyan Türk gemileri batırılır, 480 denizci ‘şehit’ olur. Avrupa Birliği tarafları ‘sağduyuya’ davet eder. Türkiye’nin sondaj çalışmalarını sonlandırmasını ve ‘ortalık yatışıncaya dek’ donanmasını Akdeniz’den çekmesini şart koşar. Libya’da malzemesiz ve aç kalan Türk askerleri komutanı vurup Mısırlılara teslim olurlar.

Rüzgarın ne yönden estiğini gören KKTC yönetimi şok bir açıklamayla tarafsızlığını ilan eder; Kıbrıs Cumhuriyetiyle barışa hazır olduklarını bildirir. Vatanperver Türk medyası cinnet geçirir. Adadaki Türk silahlı kuvvetlerinin bazı unsurları bir darbeyle kuzeyde yönetimi ele alır. Yakalanan hükümet mensupları öldürülür. Kadim gelenek uyarınca eş ve çocuklarının ırzına geçilir.

AB Konseyi acil toplanarak AB toprağı olan Kıbrıs’ta yapılan vahşeti ‘protesto eder’. Türkiye’ye ekonomik yaptırım paketi açıklanır. Türk devlet kurumlarının Avrupa’daki banka hesaplarına el konulur. Avusturya ve Fransa ülkelerindeki Türk öğretmen ve imamları sınırdışı eder. Yeşil pasaportlulara Schengen ülkelerine seyahat yasağı getirilir. Misilleme olarak Türk yönetimi bankalardaki euro mevduatına el koyar. Dolar 18 TL’ye fırlar. Ülkede panik ve açlık başgösterir.

Rusya bir nota vererek Suriye’deki Türk askeri personelinin derhal çekilmesini, belli sayıda Suriyeli militanın aileleriyle birlikte Türkiye’ye kabul edilmesini talep eder. Bir günde 94 bin cihatçı militan giriş yapar. Hatay ve Antep’te çatışma çıkar, kan gövdeyi götürür. Bunun üzerine Rusya Hatay’da uluslararası bir barış gücünün ‘devriye görevini’ üstlenmesini önerir. Türk güvenlik kuvvetleri sembolik bir taburla uluslararası güce katılacak, Suriye hükümet ‘gözlemcileri’ de bölgede görev alacaktır. Bölge ‘istikrara kavuşuncaya dek’ Türk askeri birlikleri Hatay’dan çekilecektir. Aynı gün Rusya’nın Türkiye’ye 12 milyar dolarlık ekonomik yardım paketi açıklanır.

Erdoğan hükümetinin Hatay’ı ‘sattığına’ inanan Türk Silahlı Kuvvetleri’nin bazı unsurları ayaklanarak hükümeti ele geçirir. Erdoğan aynı gün öldürülür. Kadim gelenek uyarınca ailesi ve yakınlarının ırzına geçilir. Hükümet yanlısı sayılan 280.000 kişi, önceden hazırlanmış listelere göre bir gecede tutuklanır. Malları ve banka hesapları müsadere edilir. Stadyumlara kapatılan tutukluların bir kısmı açlık ve kötü muameleden ölür.

Erdoğan yanlısı milis örgütleri Erzurum-Trabzon, Bingöl, Yozgat, Konya ve Bursa-Kütahya bölgelerinde üç ay süren gösteri ve çatışmalar sonucunda cunta rejimine bağlı askeri birlikleri etkisiz hale getirmeyi ve bir kısmını kendi saflarına almayı başarırlar. İzmit-Düzce ve Kırıkkale hattındaki çatışmalarda rejim askerleri bozguna uğrayıp geri çekilir.

Bingöl ve Urfa hattından saldırıya geçen Erdoğancı milislere karşı Diyarbakır’da Kürt Ulusal Konseyi geçici süreyle idareyi ele aldığını bildirir. Nusaybin, Batman, Hakkari, Van ve Bakur’daki çeşitli Kürt grupları Diyarbakır oluşumunu protesto ederek birbiri ile çatışmaya başlar. Kısa sürede her biri birkaç fraksiyona bölünerek ilçe ve köy bazında egemenlik alanları oluşturur. Manisa’da güçlenen İslamcı milislere karşı Aydın ve Bergama’da Kürtler, Torbalı’da Siverekli Zazalar, Marmaris ve Fethiye'de garson mafyası Batı Kürdistan Halkların Birliği şemsiyesi altında kentlere hakim olur.

İzmir, Ayvalık ve Kuşadası’nın sahil kesimlerinde Kemalist Güçbirliği, İslamcılarla Kürtler arasındaki çatışmada ‘etkin tarafsızlık’ ilkesini benimser. Tarafları ‘demokrasi ve çağdaş değerler’ bazında uzlaşmaya davet eder. Ancak Kürtlerin Gaziemir’e, Manisa İslami Devrim Cemaati’nin Menemen’e girmesi üzerine Aktürklerde panik başgösterir. Çok sayıda aile motorlara doluşup Yunan adalarına sığınır. Kalanlar güvenlik ve huzur ortamı geri gelinceye dek ‘geçici bir süre için’ Yunan askerini sahildeki bazı yerleşimlere garnizon kurmaya davet eder. İzmir, Ayvalık ve Bodrum’a çıkan Yunan askeri birlikleri kırmızı karanfiller ve uzo kadehleriyle karşılanır.

 

Azeri, Karapapak, Ahıska kişi adları

Türkiye’de Azeri adlarının yoğunlaşma alanı Iğdır merkez ile Tuzluca ilçesi. Bu iki yerde kümelenen adların bazen daha seyrek olarak Kars (Merkez, Akyaka, Digor) ile Van’a (Muradiye, Çaldıran, Özalp) yayıldığını görüyoruz. Hakkari-Yüksekova’da da Azeri bir nüfus var mı, emin olamadım. Fakat ‘Azeri adı’ olarak işaretlediğim isimlerin bir kısmının Yüksekova’da da temsil edilmesi dikkatimi çekti.

Azerbaycan ve İran doğumlu Azerilerin adlandırma pratikleri oldukça farklı. Esmira, Vügar, Terane, Kamala, Mirvari gibi modern Azerbaycan’da yaygın olan bazı adları Iğdır’lı yerli Azerilerde görmüyoruz.

Karapapaklar bugünkü Gürcistan’ın Borçalı bölgesinden iki dalga halinde Türkiye ve İran’a göçen bir topluluk. Kültürleri Azerilere yakın, fakat Azerilerin aksine Şii değil Sünniler. 1820’lerde gelen ilk grup önce Kars’a yerleşmiş. 1878’de orası Rus yönetimi altına girince büyük bölümü Mehrali Bey öncülüğünde Erzurum ve Ağrı’ya göçmüş. 1918’den sonra gelen ikinci gruba bazen Terekeme (“Türkmenler”) adı veriliyor. Yoğunlaşma alanı Kars’ın Arpaçay ilçesi ile Ardahan’ın Çıldır ilçesi. Göle’de de epey Karapapak nüfusu var. Ağrı (Tutak, Taşlıçay, Patnos), Erzurum (Narman, Horasan), Sivas (Ulaş ve Şarkışla) kayda değer Karapapak nüfusu barındıran yerler.

Ahıska Türkleri adı verilen toplumun Türkiye’deki ana yerleşim alanı Ardahan’ın Posof ilçesi. Artvin’de Şavşat’ın güney kesimi ile Ardanuç ilçesinin büyük bir bölümü de Posoflularla kısmen ortak bir kültür ve benzer kişi adlarını paylaşıyor. Bu bölgelerin ortak bir özelliği, kadim zamandan beri Ahıskalılara ait olan köy ve mezraların tümünün Gürcüce adlar taşıması.

Stalin zamanında Gürcistan’dan Orta Asya’ya (ve kısmen Azerbaycan’a) sürülen Ahıska Türklerinin büyükçe bir kesimi, bilindiği gibi, 1990’larda Türkiye’ye göçerek ülkenin çeşitli yerlerine iskan edildi. Ahıska diasporasının kişi adları yerli Ahıskalılardan farklı; Azeri ve Kırgızlarla daha büyük benzerlik gösteriyor. Yerli Ahıskalıların isimleri birçok örnekte Karapapaklarla örtüşüyor.

Aşağıda, yüzde doksanı aşan bir oranda bu üç topluluğa ait görünen kişi adlarının eksiksize yakın bir listesini görüyorsunuz. 258 adın toplam nüfusu 93.000 kişi. İsim başına ortalama nüfus 361 kişi.

Sayılanlarla birlikte değerlendirilmesi gereken bir başka topluluk, Ardahan’ın Damal ilçesi nüfusunun büyük çoğunluğunu oluşturan, Dadalı adı verilen Alevi Türkler. Ancak bu gruba ait tipik adları, varsa, tespit edip ayrıştırmayı pek başaramadım.

Azeri ve Kürt bölgelerinde ortak olan fakat diğer Türklerde kullanılmayan birkaç isim dikkatimi çekti (Humar, Zaman, Almast, Minoş, Nidem, Darçın, Siyavuş, Susan...). Bir ikisi hariç hepsinin kadın adı olması neye delalet eder?

E       Abbasali                az              Iğdır, Tuzluca

E       Abbaskulu            az              Iğdır, Tuzluca

E       Abdulali                 az              Iğdır, Tuzluca

E       Abulfet                  az/kp        Iğdır, Arpaçay

K       Abutel                    kp              Çıldır, Arpaçay

K       Adinaz                    ah             Ardahan (Merkez, Göle), Şavşat

E       Ağadede                kp              Arpaçay, Çıldır; Kelkit, Şiran

E       Ağamalı                 kp              Kars (Arpaçay)

E       Ağamemet            az/kp       

K       Alemzer                 az              Iğdır

E       Aliabbas                al/ah        Ardahan (Damal, Hanak, Posof)

E       Aliasker                  al/az/kp  

E       Aliekber                 al/az/kp   Erzincan, Iğdır, Ardahan+

E       Alikulu                   az              Iğdır (Tuzluca)

E       Alimedet               az              Tuzluca

E       Alistan                    kp              Kars (Arpaçay, Akyaka)

E       Aliyar                      ah/kp       Ardahan (Posof, Hanak, Göle), Kars (Arpaçay, Susuz)

E       Alizar                      ah             Posof

E       Allahyar                 az/kp        Iğdır, Arpaçay, Çıldır

K       Almast                   az/kr         Diyarbakır, Bingöl, Ağrı, Iğdır, Kars

E       Aman                     kp              Kars (Arpaçay)

E       Aybaba                  kp              Kars

K       Aynişan                 kp              Kars, Ardahan

E       Aynullah                az              Tuzluca

E       Babek                     az              İran, Azerbaycan

K       Badon                    ah             Oltu, Ardahan, Şavşat

K       Bahalı                     kp              Arpaçay, Çıldır, Göle, Yusufeli

K       Bahçegül               ah             Posof

E       Bahçeli                   az/kp        Ardahan (Çıldır), Kars (Arpaçay, Kağızman), Iğdır (Tuzluca)

E       Bahşullah              az              Tuzluca

E       Balabey                 ah/kp       Çıldır, Göle, Artvin

K       Balahanım            kp              Çıldır, Arpaçay, Göle, Ardahan, Şenkaya

E       Baycan                   az              Iğdır+

K       Behinaz                  ah             Posof, Şavşat; Erzincan, Gümüşhane (Şiran, Kelkit)

E       Behman                 az              Iğdır

K       Besti                       az/kp        Kars (Arpaçay, Çıldır), Göle, Aralık

E       Beyali                     al/ah        Varto, Hınıs, Tekman; Posof

E       Beysefa                  kp              Arpaçay, Çıldır, Bayburt

K       Bilkeyis                  az              Iğdır

E       Binnet                    ah/kp       Kars, Ardahan

E       Bolu                        kp              Kars (Selim, Arpaçay), Ardahan (Çıldır, Göle)

E       Caferkulu              az              Iğdır, Tuzluca

E       Camandar             ah             Şavşat

E       Cemasettin           ah             Posof

E       Cumi                       ah             Posof, Hanak

E       Çakal                      ah            

K       Çakal                      ah             Posof

E       Çilo                         ah             Ardahan (Merkez, Hanak, Posof)

K       Darçın                    az/kr         Ağrı (Doğubeyazıt, Diyadin), Iğdır

K       Derem                    az              Iğdır

E       Durdağı                  kp              Kars (Akyazı, Arpaçay)

K       Durnatel                kp              Kars (Çıldır, Arpaçay)

E       Dünyamalı            az              Azerbaycan

E       Ebulfez                   az              Iğdır, Tuzluca

E       Efes                         ah            

E       Efsal                        ah             Posof

E       Elfaz                        ah             Posof, Şavşat

K       Elmira                     az/oa      

E       Emiraslan              kp              Çıldır, Arpaçay, Ağrı

E       Emirşah                 kp              Ağrı (Eleşkirt, Tutak)+

E       Ennağı                    az              Iğdır, Tuzluca, Arpaçay

E       Ergümen               ah             Posof, Göle

E       Esedullah              az/kp        Iğdır, Arpaçay

K       Esli                          az              Iğdır, Kars (Akyaka), Van

K       Esmira                    az              Azerbaycan

E       Ezelhan                  kp              Göle, Çıldır, Arpaçay

K       Ezemet                   ah             Posof

E       Famil                      az              Iğdır (Merkez, Tuzluca)

E       Fehimdar               ah             Ardahan (Hanak, Göle), Şavşat

K       Fehminaz              ah             Ardahan (Posof, Çıldır, Merkez), Çavşat

E       Ferzali                     az              Iğdır, Tuzluca

E       Fetali                      ah/az/kp  Tuzluca, Posof, Arpaçay

K       Firengiz                  az              Iğdır, Azerbaycan

E       Firgani                    kp              Çıldır, Göle, Arpaçay, Hanak

K       Fize                         az/kp        Iğdır, Arpaçay

E       Gencehan             az              Iğdır

K       Geve                       az              Iğdır, Tuzluca, Van

K       Göçek                    az              Iğdır, Tuzluca

E       Gulamali                az              Iğdır

K       Gülebatın              ah/az        Kars, Ardahan, Iğdır

K       Gülisraf                  ah             Posof, Ardahan

K       Gültamam            ah/az        Kars (Digor, Arpaçay), Ardahan (Posof, Hanak)

E       Hacıhalil                 kp              Arpaçay, Çıldır

E       Hacımurat             kp              Arpaçay, Çıldır

E       Halay                      kp              Ardahan (Çıldır, Göle)

K       Halli                        kp              Arpaçay, Çıldır

K       Hanımzer               az/kp        Iğdır, Kars

E       Hanlar                    az              Kars

K       Haylaz                    az              Tuzluca, Taşlıçay

E       Henis                      ah             Posof, Çıldır

K       Hephanım             kp              Çıldır

K       Herat                      az/kp        Ardahan, Kars, Taşlıçay

K       Hiyar                       kp              Muş

K       Humar                    drs/kr/az

K       Huraman               az              Azerbaycan

K       Hurda                     kp              Çıldır, Arpaçay

E       Hüccet                   az/kp        Ardahan, Kars, Iğdır

K       Hüccet                   az/kp        Ardahan, Kars, Iğdır

K       İfaze                       ah             Ardahan, Şavşat

E       İmamkulu             az              Iğdır

E       İmamverdi            az              Iğdır (Merkez, Tuzluca)

K       İntimas                  kp              Çıldır, Göle, Arpaçay

E       İzhar                       ah             Posof+

K       Kalemzer               az              Iğdır

K       Kamala                  az              Azerbaycan

E       Kanberali               az              Kars, Iğdır

K       Kandef                   ah             Çıldır, Hanak

E       Kaşem                    az/kp        Iğdır, Arpaçay

E       Kaydi                      ah             Ardahan, Artvin (Şavşat, Ardanuç)

E       Kaytaran               az/kp        Iğdır, Ağrı, Van

K       Kemandar             kp              Çıldır

K       Kırmısiye               ah             Ardahan (Posof, Selim, Çıldır)

K       Kızbes                     az              Iğdır, Tuzluca, Arpaçay, Çıldır

K       Kızlarhanım          az              Kars, Ardahan

K       Kıznaz                     az              Iğdır

K       Kıztamam              az              Iğdır, Kars

K       Kızyeter                 az              Kars, Ardahan

E       Kirman                   ah             Posof, Ardahan, Göle, Şavşat

K       Kirşan                     ah             Ardahan

K       Köser                      az              Iğdır

E       Köşeli                     ah             Posof, Ahıska

E       Kulu                        ah/az        Kars, Iğdır, Van, Ardahan

K       Kübare                   az              Iğdır, Tuzluca

E       Lemyaz                  ah             Çıldır, Hanak, Posof

K       Lezife                      az              Iğdır

K       Lübeze                   ah             Posof

K       Maman                  az              Iğdır, Kars

K       Mamaş                  az              Kars (Digor, Kağızman), Ağrı (Eleşkirt)

E       Mecmeddin          ah             Çıldır, Hanak, Arpaçay, Göle

E       Mehmani              kp              Arpaçay, Çıldır

E       Mehmettağı         az              Iğdır, Kars

K       Meleksima            kp             

K       Melice                    ah             Şavşat, Ardanuç+

K       Menzer                  az              Kars, Iğdır

E       Merdali                  al/ah        Ardahan (Damal, Posof, Hanak)

K       Merdinaz               ah             Şavşat

E       Merdinşah            ah             Hanak, Posof, Şavşat

K       Mesme                  az/kp        Arpaçay, Çıldır, Iğdır

E       Meydan                 ah             Posof, Şavşat

E       Meydanali            az              Tuzluca, Arpaçay, Çıldır

K       Meyhanım            kp              Kars, Çıldır, Arpaçay

E       Midal                      ah             Posof, Şavşat

E       Midayet                 ah             Artvin (Şavşat, Ardanuç)

E       Midayim                ah             Şavşat

E       Mihrali                   kp              Kuzeydoğu illeri

K       Minaye                  az              Ardahan, Çıldır, Azerbaycan

K       Minoş                     az/kr        

K       Mirvari                   az              Azerbaycan, Başkale, Yüksekova

E       Mizam                    ah/oa      

K       Morgül                   az/kp        Hanak, Tuzluca, Taşlıçay

E       Muhbali                 az              Iğdır

E       Mukim                   ah             Posof, Şavşat, Erzurum (kuzey)

E       Müftali                   az              Iğdır, Kars

E       Mürtüzali              kp              Çıldır

E       Nağdali                  az              Kars, Iğdır

K       Nargile                   az              Tuzluca, Azerbaycan

K       Nargüzel                ah/kp       Ardahan (Hanak, Çıldır), Erzurum (Şenkaya)+

K       Narhanım              ah             Kars, Ardahan+

K       Natavan                az             

E       Navruzali               az              Iğdır, Tuzluca

E       Nazarali                 az              Iğdır, Tuzluca

K       Nazhanım             ah/kp       Ardahan (Posof, Göle, Çıldır), Erzurum (Oltu, Şenkaya)

E       Necef                     az/kp        Iğdır, Arpaçay+

E       Necefkulu             az              Iğdır (Tuzluca)

E       Necettin                az/kp        Kars (Arpaçay, Çıldır), Iğdır

K       Necife                    az/kp        Iğdır (Merkez, Tuzluca), Arpaçay, Ağrı

K       Nidem                    az/kr        

K       Nisficihan              az              Van (Erciş), Ağrı (Patnos, Bulanık), Muş (Malazgirt)

K       Nubar                     az              Iğdır, Van

K       Nunuş                    ah             Ardahan (Hanak, Posof)

E       Nurhat                   az              Iğdır

E       Ocak                       ah             Posof

E       Ocakverdi             kp              Arpaçay, Çıldır

K       Ofelya                    az              Azerbaycan

E       Orman                   kp              Ardahan (Çıldır, Göle, Hanak)

K       Pantuş                   ah             Hanak, Posof, Şavşat

K       Paşabaton            ah             Şavşat

K       Payton                   ah             Hanak, Susuz, Göle

E       Penah                    az              Iğdır

K       Püste                      az              Iğdır, Tuzluca, Akyaka

E       Rasettin                 ah             Posof

K       Rubabe                  az              Iğdır

K       Ruhize                    ah             Şavşat, Posof

K       Sabahgül               az              Iğdır, Tuzluca

E       Sabrali                    az              Iğdır (Merkez, Tuluca), Digor

E       Safali                      ah             Posof

K       Salatın                    kp              Arpaçay, Çıldır

K       Saltan                     kp              Arpaçay, Çıldır

K       Saran                      kp              Arpaçay, Çıldır

K       Satut                      ah             Posof, Ardahan, Şavşat

E       Savat                      kr/kp       

K       Sayalı                     ah/kp       Ardahan, Kars, Iğdır

K       Sayat                      kp              Kars, Ardahan (Çıldır)

E       Saymaz                  az              Iğdır

E       Seferali                  az              Iğdır (Merkez, Tuzluca)

E       Sement                  ah/az        Iğdır, Ardahan

E       Sevdakar               kp              Çıldır, Arpaçay, Ardahan

E       Seyfidar                 ah             Posof, Ardahan, Şavşat

K       Simizar                   kp              Erzurum, Kars, Ardahan, Iğdır, Ağrı

K       Sinezar                   kp              Kars (Arpaçay, Göle)

E       Siyavuş                  az/kr        

K       Söhben                  ah             Posof, Göle, Çıldır

E       Sultanali                az              Iğdır, Tuzluca, Arpaçay

K       Sura                        ah/az        Kars, Iğdır+

K       Susan                     az/kr         Iğdır, Ağrı, Kars

K       Sürahi                    ah/kr        Ardahan (Çıldır, Hanak, Posof); Van, Hakkari, Şırnak

E       Sürmeli                  az/kp        Kars, Ardahan, Iğdır, Ağrı+

E       Şahbender            ah/kp       Posof, Çıldır, Arpaçay

E       Şahbudak             ah             Posof, Çıldır

E       Şahset                    ah             Erzurum (kuzey), Ardahan (Merkez, Posof), Artvin (Şavşat)

K       Şamazet                ah             Ardahan, Posof, Şavşat

E       Şemistan               ah/kp       Ardahan, Kars

K       Şerebani                az              Iğdır, Tuzluca

K       Şetaret                   ah             Posof, Ardahan

E       Şirmehmet            az              Tuzluca

K       Tamarya                az              Iğdır, Tuzluca

K       Tamaşa                  ah             Posof, Çıldır, Arpaçay

K       Tamine                  ah             Hanak

K       Tamire                   ah             Şavşat, Hanak, Azerbaycan, Gürcistan

E       Tarlan                     az              Azerbaycan

K       Tavat                      kp              Arpaçay

E       Tazebey                 kp              Çıldır, Arpaçay, Ardahan

E       Tekmez                  az              Iğdır, Kars

K       Teknur                   ah/az        Iğdır, Posof

K       Teller                      kp              Arpaçay, Çıldır, Susuz

E       Tellibey                  kp              Arpaçay

E       Temcit                    ah             Posof

E       Temindar              ah             Posof, Şavşat, Ardanuç

E       Temraz                   kp              Arpaçay, Çıldır

K       Terane                   az              Azerbaycan

K       Terlan                     ah/az        Kars (Arpaçay), Ardahan (Hanak, Posof), Iğdır

E       Tevekkül               az              Iğdır, Tuzluca

K       Teyfe                      az              Iğdır, Kars

E       Tohit                       az              Iğdır (Merkez, Tuzluca)

K       Tonya2                  az              Kars, Iğdır, Çaldıran

K       Toyuz                     kp              Çıldır, Arpaçay, Göle

K       Tuncu                     az/kp        Arpaçay, Çıldır, Tuzluca

K       Tuntul                    ah             Ardahan, Artvin (Ardanuç, Şavşat)

E       Ulgar                      ah             Posof, Hanak

K       Urbaba                  az/kp        Tuzluca, Arpaçay, Kars

K       Urubiye                 ah             Ardahan (Posof, Göle), Oltu

K       Üreyze                   az              Iğdır

K       Vesbiye                  ah             Posof, Çıldır

K       Vesme                    az              Iğdır (Merkez, Tuzluca)

E       Vügar                     az              Azerbaycan

E       Yadullah                az              Iğdır, Tuzluca

E       Yaylabeyi              kp              Çıldır, Arpaçay+

E       Yazdan                   ah             Posof

E       Zaman                   kr/az         Siirt, Mardin, Batman, Iğdır, Kars

E       Zamanhan            kp              Ağrı

K       Zemile                    yg/az       

K       Zenne                     ah             Posof, Şavşat

E       Zerafettin              ah             Posof

K       Zerkalem               az/kp        Arpaçay, Çıldır

K       Zinifer                    ah             Ardahan, Şavşat

E       Ziyatali                   az              Iğdır (Tuzluca)

E       Zürbe                     kp              Ağrı, Ardahan

az = Azeri, ah = Ahıskalı, kp = Karapapak, oa = Orta Asya ve Afganistanlı, yg = Yugoslavya göçmeni