11 Şubat 2019 Pazartesi

Anadolu'da gezintiler: Şiran

Şiran'la ilgili verdiğim bir bilgiye bir arkadaşımızın aklı yatmamış, o yüzden açıklama gereği duydum. Yoksa bu Ermeni, Rum meseleleri beni sıkıyor. Az çok bilgim olduğundan bazen paylaşmaya mecbur kalıyorum.
Gümüşhane'ye bağlı Şiran ilçesinin kuzey kısmında Yukarı ve Aşağı Tersun, Sefkar ve Kalur benim bildiğim 20. yy başında Rum yerleşimi imiş. Ayrıca İslamlaşmış olan köylerden Limniş ("gölcük") ve Civrişon (kyparisson yani "selvili") kesinlikle, Giriftin, Zimena ve Zarabot güçlü olasılıkla Rumca görünüyor. Şiran'ın kuzeyindeki Torul ilçesi silme Rumluktu, onun serpintisi gibi düşünelim.
Buna karşılık çoğu ilçenin güney kısmında olan köylerden Norşun (yeniköy), Miyadun (tek ev), Gersud (kirazlı), Gorzav (yıkıntı), Tırnik (geçit), Pağnik (ılıca), Şenik (köycük), Haydürk (İslamermeni yani "dönmeler") ve Hormonos (Rumluk)  kesin Ermenicedir; Aksipert ve Xırtanos muhtemelen Ermenicedir. Hepsi 20. yy başında İslam köyü.
20. yy başında Ermeni yerleşimi görünen iki köyün ikisinin de adı Türkçe: Sarıca ve Karaca.
*
Şiran tarihi hakkında bildiklerimiz şöyle. Bölgenin en eski halkı hakkında bilgimiz kıt. Rum ve Ermeni olduklarına dair bir belirti yok. Belki Rumların Tzan adını verdiği Laz veya Laz’a benzer bir kavimdir.
7. yy başlarında, muhtemelen o devrin büyük İran savaşları bağlamında, burada Haldiya (Gümüşhane) iline bağlı bir Rum/Bizans idari teşkilatlanması ilk kez görülüyor. Piskoposluk (Osmanlı’daki “kaza” eşdeğeri diyelim) ilk 640 yılında listelere girmiş. Muhtemeldir ki ciddi anlamda bir Hıristiyanlaşma da ilk bu devirdedir. Bundan kısa süre sonra, güneydeki İslam istilasından kaçan Ermeniler de yüksekçe sayılarla bölgeye yerleşiyor. Yukarıda saydığım bir düzine kadar Ermenice yer adı bu nispeten geç tarihin ürünü olmalı. En eski Ermenice yer adları (yani 1700 yıl ve daha eski olanlar) bunlar kadar şeffaf değildir; pek çoğu Ermenice-öncesi dillerden mirastır.
Genel kural: Bir bölgede X diline ait yer adlarının hepsi şeffaf ve kolay anlaşılır nitelikteyse o yerde X halkının yerleşimi nispeten yenidir. Bkz. İngiltere ile ABD, Fransa ile Quebec, Batı ve Doğu Almanya.
19. yy başlarında Şiran’da Ermeniler tamamen asimile olmuş görünürken, ilçenin daha dağlık olan kuzey kısmında, belki komşu Torul ilçesinin maddi-manevi desteğiyle, tek tük Rum köyü kalmış. Unutmayın ki sizden olanlarla kız alıp verme şansınız yoksa, papaz yahut hoca gönderecek teşkilat da yoksa, bir iki kuşak içinde dilinizi de unuturunuz, dininizi de.

Sarıca ve Karaca köyündeki Ermeni cemaatleri 20. yy’a daha yakın bir tarihte, belki Erzincan’dan, ikincil göç ürünü olmalı.

20 yorum:

  1. Sayın Nisanyan bu 2 çöp bilgiye benzeyen valiligin sayfasındaki tarih alıntisina ne dersiniz? "1018 yıllarındaki Selçuklu akınları ile Anadolu’ya ilk giren Türk boyları tarafından kurulmuştur.. Erzurum Kadılığı’nın 1219 tarihli mahkeme ilamına bakıldığında, ilçenin 100-200 senelik bir tarihi olduğu anlaşılmaktadır..

    YanıtlaSil
    Yanıtlar
    1. Valilik ve kaymakamlık sayfalarının uzmanı sayılırım. TC adı verilen beyin kanserinin en vahim semptomları arasında baş köşeyi tutarlar.

      Sil
    2. Sevan üstadım; orta çağda, yüksek rakımda ki merkezi Erzurum yerine kuzeydeki İspir-Tortum ve Azort hattı arası merkez gibi, kayda değer kiliseler,manastırlar köprüler, çeşmeler ve kaleler buralarda var ! yoksa Bagratunilerin geçici bir hevesi miydi bu vadileri merkezileştirmek ve yahut şehirleştirmek? yoksa buraları zaten eskiden merkezi yerler miydi? Teşekkürler.

      Sil
  2. Gerçekten de Bayburt ve Gümüşhane doğu asya ve Sibirya bileşeninin en az olduğu yerlerden biridir(Güney sınırları hariç).Bölge halkı taş çatlasa %3 bu bileşenlere sahip bu da yerli halkın yakın zamanda Türklerle karıştığını ve hala büyük oranda Kartvel(Kafkas) genetik bileşenini koruduğunu gösteriyor.

    YanıtlaSil
  3. Şiranlıların epey bir kısmı Kürt galiba. Lisede aslen oralı arkadaşımız vardı, oradan biliyorum.

    YanıtlaSil
  4. Batı ve Doğu Almanya örneğini açıklayabilir misiniz?

    YanıtlaSil
    Yanıtlar
    1. 11. yy'dan itibaren Ostsiedlung sahasındaki yerlerde yer adlarının büyükçe bir bölümü Slavca, kalanı düz Almancadır. Bavyera ve Schwaben ve Niedersachsen'deki gibi anlaşılmaz antik adlar yoktur veya azdır.

      Sil
  5. Hocam Sivas Hafik kabalı Köyü yakında bilgilerinizi paylaşırmısınız kökenimizi araştırdık kayda değer bilgilere ulaşamıyoruz

    YanıtlaSil
    Yanıtlar
    1. Alevi köyü sanırım. Ulaşamadığınıza göre belli ki ecdadınız ulaşmanızı istememiş. İsteseydi iz bırakırdı.

      Sil
    2. Siz de her normal Türk'ün yaptığını yapın. Uydurun ipe sapa gelmez bir hikaye, bir kuşak sonra evlatlarınız onu Allah'ın ayeti saysın.

      Sil
  6. Hafik çok eski belki 1200 yıl geçmişe sahip bir Türk yerleşim yeri. Benim bazı akrabalarım oralı. Türkler 1071'den çok önceleri Anadolu'ya yerlrşmeye başladı. 1071 cumhuriyet dönemine ait bir iddiadır. Çok öncesi vardır.

    YanıtlaSil
    Yanıtlar
    1. Evet 1071 rakamlari kulağa fonetik hoş geliyor belki bu yüzden seçilmiştir..
      Peki siz de iddianizi biraz açsanız.
      Gelenler yerleşiklerle nasıl güzelce hoş beş muhabbet koyverdiler, sonra da domine oluverdiler:)

      Sil
    2. Sevan Bey sitesinde Hafik ile ilgili şu bilgileri vermiş:

      Hafik ilçe - Hafik - Sivas
      E1877: Bedrosi [ Erm "Bedros (öz.) köyü" ]
      1891c, 1928k: Koçhisar
      1282b: Havik [ Erm havig "dedecik" ]
      ■ 20. yy başında kısmen Ermeni yerleşimi.
      ■ 13. yy'dan itibaren kaydedilmiş olan isim için Kürtçe Having (`yazlık, yayla`) uzak olasılıktır. 1873-1926 yılları arasında Koçhisar adıyla kaza merkezi oldu. SN

      https://nisanyanmap.com/?y=hafik&t=&lv=1

      Yazılı kayıtlarda en erken 800 yıl öncede geçen, ismi Ermeniceye dayanan ve yakın zamana kadar nüfusu kısmen Ermeni olan bir yerleşim burada verilen bilgilere göre.

      1071 tarihine takılmam, ama şu bir gerçek, Oğuz/Türkmenlerin Anadolu ve civarına yerleşmeye başlaması MS 11. yüzyılda yani Malazgirt Muharebesi'nin yapıldığı yüzyılda, Malazgirt'ten birkaç on yıl öncesinde başlayan bir süreç bu, ama Malazgirt'ten sonra hızlanmış, özellikle de Rum topraklarında.

      Selçuklu ve onlarla beraber gelen Oğuz/Türkmenlerin göçünü bir kenara bırakırsak, MS 11. yüzyılda ve öncesindeki birkaç yüzyılda Doğu Roma İmparatorluğu'nun (Bizans) Anadolu'ya kendisi için savaşması için Tuna üstü Balkanlar (bugünkü Romanya tarafları) ve Pontik-Hazar stepinden yerleştirdiği Türki paralı asker gruplar vardı, sınırın öbür yanında ise Abbasiler için savaşması için Pontik-Hazar stepi ve Orta Asya stepinden yerleştirilmiş Türki köle asker gruplar vardı, ama bu gruplar hem Anadolu ve civarının genel demografi ve genetiğine gözle görülür bir etki yapmayacak kadar az nüfusa sahipti hem de genel itibariyle erkeklerden ibaretti. MS 11. yüzyıldaki Selçuklu fetihlerine paralel ilerleyen Oğuz/Türkmen göçü Anadolu ve civarına olan ilk ciddi anlamda Türki göçüdür. Bu bir gerçektir, Türkiye Cumhuriyeti kurulmadan önce de bu gerçek tüm dünyada biliniyor ve kayıtlarda geçiyordu. Adsız/unknownun dediğinin aksine, Türkiye Cumhuriyeti Türki halkların MS 11. yüzyıldan binlerce yıl öncesinde Anadolu ve civarına ve daha nice dünya bölgelerine yayılıp oraları yurt edindiği şeklindeki Atatürk'ün öne sürdüğü “Türk Tarih Tezi”ni 1930'larda resmi tarih edindi. Atatürk'ün ölümünden sonra “Türk Tarih Tezi”nde öne sürülen bu gibi iddiaların bilimsel ve tarihi gerçekler ışığında daha fazla savunulamayacağı iyicene bariz hale gelince bütün dünyanın çoktan beri kabul ettiği bazı gerçeklere (örn., Anadolu ve civarına ilk ciddi anlamda Türki göçünün MS 11. yy'da başlamış olması) geri dönüldü Türkiye Cumhuriyeti tarih yazımında.

      Sil
  7. Hocam ben Türk olduğuma inanmıyorum ki hikaye uydurayım evet alevi köyü Kürtçe konuşuluyor 1960 yılında göç edilmiş bi daha gidilmemiş

    YanıtlaSil
  8. Şiran'da alevi köyleri de vardır. Susuz, Tepedam, Balıkhisar alevi köyleridir.

    YanıtlaSil
  9. Gümüşhane ilginç bir memleket. Kendine ait doğru düzgün bir sabit kültürü yok, bildiğiniz geçiş bölgesi. Karadenizli desek değil, Doğu Anadolulu desek yine değil. Güney yarısıyla kuzey yarısı birbiriyle farklılık gösteriyor. Kürtün ilçesi ise diğer ilçelerden inanılmaz farklı, burası ezici çoğu yüzyıllar önce Hacıemiroğulları tarafından Rumlardan temizlenip Çepnilerle iskan olunmuş bir ilçe. Torulun büyük çoğunluğu dışarıdan gelme, ya Trabzon-Rize hattı, ya Şiran, ya da bir kaç aile Kürtün'den gelmiş. Yerli olarak bir tek Musalla deresi çevresindeki köyler var, ki onlar bile Şiran'a yakınlık gösteriyor. Torul %60 üzeri Hristiyan Rum olan bir memleketti zira 20. yüzyılın başlarında.

    YanıtlaSil
  10. Hocam ne güzel dinliyorduk ahval podcastlerini..

    Feminist kurtuluş örgütü’nün gadrine mi uğradınız:)

    YanıtlaSil
  11. Şiran’da çerkeslerin bir köy var Sevan bey. Adı Dumanoluğu.

    YanıtlaSil
  12. Sevo nankörlük yapma, Paşam olmasa idi adın Kirkor olurdu:)))

    YanıtlaSil
  13. Bilimsel olan vede bizleri gerçeğe götüren y-DNA & MtDNA sonrası bu tarz etiketli millet ve etnisite tanım ve olaylarının vede kavramlarının içinin bomboş gelmesinden mütevellit, bu şeylerin Ermenistan ve Türkiye dahil tüm devlet okul dairelerin de vede Askeriyelerin de bir de cahil cühelanın hayallerinde kaldığının farkında mıyız acaba! Sevan üstadım ?

    Evet Yunanlar ve Ermeniler Türkleşti ! peki bunun evveliyatı ? peki Yunanlaşan vede Ermenileşen Natufianlar ve yahut Anadolu Mezopotamyalıları ne olacak ? Tarihi, Antik çağın sadece dilsel vede dinselin den ibaret olan Ermenice veya Yunancasın dan mı? yoksa 1071 ve sonrası yakın çağın Türkçeleşmesinden mi başlatacağız . Buna kim karar veriyor.


    Evet ! Tıpkı Evrim gerçeği gibi İnsanlara hoş gelmiyor gerçekler, Yaratılış masalları var iken.

    Genetik ve buna bağlı gerçek tarihte hoş gelmiyor neden ! çünkü kölelik ve köle ruhlu ve soylu olmak vede bunu kabullenmek zor, her şeyin efendisi vede sözde gerçeği olmak var iken değil mi!

    Antik çağda, o çok güçlü Hint-Avrupalı Armenslerin karşısında Ermenileşen Anadolu Mezopotamyalıları'nın çoğunluğu 1071 sonrası Türkçe dilli İslamın karşısında savaşmadan teslim oldu ve çoğunluğu Müslümanlığı ve Türkçeyi seçti, teslim olmayanlar ise yine kendi gibi olanlar ve bu İslami güç tarafından katledildi. Kısacası yapay millet yaratmanın sancısı çekildi. Maalesef Anadolu Ermenileri köken olarak, büyük çoğunluğu) . Proto-Ermeni soyundan değildi,

    Çünkü bu topluluğun ne Antik çağda, nede Orta çağda , hiç bir zanaatı, eğitimi, gücü vede savaşçılığı yoktu, hiç bir zaman da olmadı ve olmayacakta.

    Peki şimdi bu topluluğun Ermeniliğe bir hayrı oldu mu ? tabi ki hayır ! Türklüğe Hayrı olur mu? tabi ki hayır ! başkasına hayrı olmayanın kendine hayrı olur mu? tabi ki de kocaman bir hayır!

    Sevan Hocam iyi ki Türkleşmişler bırakın öyle kalsınlar ! zaten Ermeni de değillerdi ! diyebiliyorum neden ? çünkü bilimsel hakikat vede akıbet ve kerametler ortada vede her yerde karışımıza çıkıyor.


    Bugün bile Ermenistan denen bir yer var ise ortada, bu devleti vede bu yeri ısrar ile ayakta tutan işte O , %32 lik nüfusu oluşturan R1b li Hint-Avrupalı Beyaz Armenslerin Ararat vede Artsakh vadilerinde vede ovalarında yayılmış şekilde yaşayan orijinal torunlarıdır.

    Antik çağdan beri Armenslerin Ararat ülkesine hiç bir güç, doğru düzgün egemen olamadı veya olduklarını sandılar hep ve öyle de oldu.

    İşte bu azınlık ve savaşçı Erkek vede Kadınlar dan oluşan topluluktan korkun vede saygı duyun , Anadolu da yaşanan Hıristiyan katliamı sonrası 1916 vede 1917 yıllarında o bölgeden gelip, katledilen ve sadece dil ve de din kardeşleri olduklarının, intikamını bir nebzede olsa alabilen, tek savaşçı toplulukta yine bu topluluktu.


    Şunu da Tarihe not düşün ve hatta herkes GÖTÜ'nün bir kenarına yazsın, gerçek şu ki adına Türkler dediğimiz Anadolu'nun siyah çomar ırklarından devşirme olan Müslümanları, hiç bir zaman gerçek Ermenileri katledemedi vede onlara dokunamadı bile, çünkü bir zamanlar kendileri de gerçek Ermenilerin hakimiyeti altında idiler. Proto Ermenilerin torunları az nüfus olmalarına rağmen aslanlar gibi Ermenistan bayrağını Armenia dağının altın da dalgalandırıyor ezel çağdan bu yana.

    YanıtlaSil