-->

15 Ekim 2014 Çarşamba

Cumhuriyetin Batılı olması değil mesele, olamaması - Bölüm 3

Ümit Kardaş'ın yazısına ilişkin kırık dökük notlarımıza devam. Kardaş'ın yazısı çok değişik ya da çok yanlış olduğundan değil, öyle denk geldi, ondan.

"Halkın geri, İslam ve Arap etkisine açık kabul edilmesi, oryantalist bir bakışla ötekiyi işaret eder. (...) Modernleşmeci milliyetçilikler, Batı oryantalizminin bir sonucu olarak ortaya çıkarlar ama aynı zamanda kendi oryantalizmlerini de üretirler. Yerli seçkinler bunu kendi halklarını medenileştirmeye çalışmakla yaparlar. Türkiye buna örnektir ve halkın büyük çoğunluğu bu kolonyal- oryantalist zihniyet ve uygulamaların mağduru olmuştur." (Ümit Kardaş)

Elitizm bu ülkeye Cumhuriyetle ya da modernleşmecilerle gelmedi ki? Devlet seçkinlerinin burnundan kıl aldırmaz kibri, Osmanlı kültürünün en belirgin özelliğidir. Kendi halkını reaya yani "davar" diye adlandırılan bir rejimden başka ne beklersin? Devlet dışındaki aktörlerin manevi ve siyasi özerkliği fikrine yabancı olan bir kültürden ne beklersin?

Şimdiki İslamcı popülistlerin Osmanlıcılığına kulak asma, Osmanlı'ya dair cehaletleri diğer her konudaki cehaletlerinden az değildir. Osmanlı seçkinlerinin gözünde halk -- ister Müslim ister gayrimüslim olsun -- nâpâktır, yani "pis"; bîhissü idraktir, yani "duyarsız ve kavrayışsız". Osmanlı eliti devletin elitidir; halkı en iyi ihtimalle sadık kul, en kötü ihtimalle cahil ve zararlı bir mahluk olarak görür. Ebussuud Efendi ile Hoca Sadeddin Efendi'de de böyledir, Şinasi ile Ahmet Vefik Paşa'da da böyledir. En gâvurcu Tevfik Fikret'in elitizmiyle, en anti-gâvurcu Namık Kemal yahut Basiretçi Ali Bey'in elitizmi arasında fark göremezsin. Osmanlı kültürünün timsali Karagöz değil Hacivat'tır. Karagöz, bu ülke halkının Osmanlı'ya karşı küskün ve sonuçsuz öfkesinin dışa vurumudur sadece.

Cumhuriyet'in ilk kuşaklarının, bugünkü bakış açımızla sakil duran elitizmi Batı'dan öğrenilmiş bir "oryantalizmin" eseri değildir. Kadim geleneğin devamıdır. Tam tersine köylünün ve kasabalının da tanımaya değer bir "kültürü" olabileceği fikri, ilk sarsak adımlarını Cumhuriyet'le beraber atar. Daha doğrusu, ondan on-onbeş sene önce, Jön Türk "modernleşmecileriyle" atar. Türk(çe) basın tarihinde ilk kez bir İstanbul gazetesi, Tanin, 1909'da taşraya muhabir gönderir. 1913-1914'te Refik Halit ilk Anadolu Hikayeleri'ni yazar. 1920'lerde kara Afrika'yı keşfeden Livingstone edasıyla ilk Anadolu romanları yazılır. Küçümseyicidirler, evet, önyargılarla maluldürler, evet, ama gene de bu ülke tarihinde ilktir. Seçkinci söylemin görkemli bedeninde açılmış bir gediktir. Osmanlı-Türk elit kültürünün 1950-2010 arasında katastrofal bir şekilde çöküşüne giden yolun ilk adımlarıdır.

*
"Batı eşittir elit, İslam eşittir halk" söylemi, ucuz siyasi propagandadan öte bir değer taşımaz.

Birkaç yüzyıl boyunca İslam - İslam'ın bir türü - Osmanlı elit kültürünün kilit unsuruydu. "Cahil" halka dayatıldı.

19. yüzyılda o İslam'ın artık kıymeti harbiyesi kalmadığı, ayak bağı haline geldiği idrak edildi.
Elit zümrenin ittifakıyla Batımtırak bir yeni sentez inşa edildi. "Cahil" halka dayatıldı. Eski elitin rota değişimine direnen, ya da sosyolojik nedenlerle ayak uyduramayan unsurları - bazı medrese hocaları, bazı tarikat şeyhleri, kimi Kürt ve Arnavut feodalleri - önce marjinalize, sonra tasfiye edildi. Olay bundan ibarettir.

Önceki iki yazıda vurguladığımız gibi, getirdikleri şey "Batı" değildi. Batı soslu bir sentezdi. Her şeyden önce Batı'nın bir dini vardı: o dinin alınması söz konusu olmadı. Dolayısıyla yapılan sentez ismen ve ruhen İslami bir sentez olarak kaldı. Kurulan yapı Batı'ya karşı derin bir güvensizlik ve düşmanlık altyapısı üzerine kuruldu. Elitlere "merak etmeyin yakında Batılılaşıyoruz" diye göz kırpılırken, halk kitlelerine vatan-millet-sakarya söylemiyle gavur düşmanlığı ve İslami aidiyet aşılandı. Daha önemlisi, Batı medeniyetini özgül ve ilginç kılan esas unsura - bireysel özerklik, ya da seçkinlerin özerkliği fikrine - zerrece geçit verilmedi. O yönde atılan her adımın görüldüğü yerde başı ezildi. İfade ve inanç özgürlüklerini, hak ve kazanç güvencelerini önemseyen herkese, ister filozof ve bilim adamı, ister tüccar ve maceracı, ister şair ve derviş olsun, TC sınırları dar edildi.

Bu yüzden, Batımtırak sentezin sahibi olan elit zümre 1950-2010 sürecinde çöktüğünde, o sentezden geriye kala kala Hürriyet gazetesinin magazin eki kaldı. Miadı yüzlerce yıl önce dolmuş saçma sapan bir hurafeler yığını, memleketin Cumhuriyet-öncesi kimliğinin tek ifadesi, "yerel" kültürün biricik temsilcisi olarak önümüze konabildi.

Ha, peki, bir de ODTÜ ile Boğaziçi var. Bir de Alsancak'taki cafeler. "Yerel"in alternatifi.

*
Bu "oryantalizm" lafı da sinirime dokunuyor, belirtmiş olayım. Pop çağı akademiklerinden Edward Said'in meşhur ettiği bir kavramdır. Ucuz polemiğin şahikasıdır.

Oryantalist (ya da müsteşrik) dediğin adamlar, 400 küsur yıldan beri İslam medeniyeti hakkında bilmeye değer olan bilginin neredeyse tamamını üretmiş olan adamlardır. Binlerce el yazmasını inceleyip yayımlamış, şaheser sözlükler hazırlamış, unutulmuş medeniyetleri ve yıkılmış abideleri keşfetmiş, buraların şiirini ve lehçelerini incelemiş, coğrafyasını araştırmış bilim emekçileridir. Dünyanın hiçbir yerinde bir medeniyetin mensuplarının başka bir medeniyete böyle bir emek - ve sevgi - yatırımı yapmasının örneği yoktur. Elbette dünyaya bazen kendi medeniyetlerinin prizmasından bakmış, kendi kültürel önyargılarına az veya çok yenik düşmüşlerdir - kim düşmez ki? Elbette bilgi iktidardır, ve iktidar iyiye kullanılabileceği gibi kötüye de kullanılabilir - kim kullanmaz ki?

Oryantalistlere yönelik irrasyonel öfkenin esas sebebi, İslam aleminin kendine ilişkin engin cehaletini, sorgulamaktan korktuğu önyargılarını paylaşmamaları olabilir mi acaba?

Başkalarının kibrini ve önyargılarını eleştirenler, sanırsın Batı medeniyeti hakkında eşi bulunmaz bir hoşgörü ve bilgeliğin timsalidirler, sabah akşam Goethe ve Dante hakkında ciltler döktürüyorlar!

"Cumhuriyet ise geleneği tamamen reddediyordu. Bu kapsamda Kürtler de medenileştirilecekti. Nitekim Dersim'de bir kolonide yaşayan ilkellere medeniyet götürmek zihniyeti sonucu katliamlar yapıl[dı]." (Ümit Kardaş)

Benim bildiğim Osmanlı devletinin de, onun mirasçısı olan devletin de mantığı boyun eğme ve eğdirme üzerine kuruludur. "Medeniyet götürme" işin palavra faslıdır, ideolojik sosudur. 1920'lerde "medeniyet" modaydı, medeniyet dediler. Başka zaman "din elden gidiyor" moda olabilir, ya da "kahraman Türk milleti" moda olabilir, öyle derler. Yeter ki baş kaldıranın başı ezilsin.

Dersim katliamının, gerek mantık, gerek teşkilatlanma, gerek yöntem ve sonuç itibariyle, mesela 1915 ve 1895 Ermeni katliamlarından, 1875 Bulgar katliamlarından, 1825 Sakız ve Mora katliamlarından, 17. yüzyılda Evliya Çelebi'nin ballandırarak anlattığı Erdel ve Podolya katliamlarından farkını göremiyorum. Geleneksel usul daha ziyade gayrimüslim reaya kesmekti. Onlar tükenince mecbur kaldılar, Müslim Kürtleri ve yarı-Müslim Dersimlileri kestiler. Bu, Hıristiyan kesimine alışmış insanları biraz şaşırtmış olabilir. Farkı bence o kadar.

"Dersimlileri modernleşme ve Batılılaşma yüzünden kestiler" ne demek yahu? İnsan lafının başını sonunu biraz olsun düşünmez mi?

Yazan: Hamza Civelek

12 yorum:

  1. Çok götverensin abi bazen "1975 Bulgar katliamlarından" diyorsun Türk katliamı demiyorsun ama diğerlerinde olduğu gibi yazıyorsun. Tamam sen de kendi değerlerince çekebilrisin bir şeyleri hepimiz gibi ama böyle bariz ibnelik yapma seni seviyorum <3
    Yanıtla
  2. Bu yorum bir blog yöneticisi tarafından silindi.
    Yanıtla
    Yanıtlar
    1. Haklısın, onlar Balkan dağlarında yok olduğu için, geri kalan her yerde başkalarını yok etmemiz mübahtır, haklıdır, ne güzeldir... Bu kafada aynen devam...
  3. sahi mi ne işiniz vardı peki Balkanlar'da hem sonra Ermenilerin günahı ne Balkanlar'da olanlardan...
    Yanıtla
  4. "1975 Bulgar katliamlarından"
    ***
    bildiğim bir Batak Katliamı var ama onun tarihi de epeyi eski 1876 falan
    sanırım bir yazım hatası sözkonusu...
    zaten hemen ardından geriye dönülmüş "1825 Sakız ve Mora katliamları"ndan söz edilmiş
    Sn. Nişanyan'ın merhum Edward W. Said'le alakalı değerlendirmelerini özür dileyerek paylaşmıyorum
    kendileri Sevan Nişanyan'dırlar elbette saygım sonsuzdur ama Edward W. Said de Edward Wadie Said'tir...
    saygılar
    Yanıtla
  5. Emre Bozkurt17 Ekim 2014 04:30
    Adsız, adam ciddiyet sınırları içinde bir şey yazmış, böyle bilmişlik yapıp alay ederek mi ancak bir duruş sergileyebildin?
    Yanıtla
  6. çok teşekkürler ellerinize sağlık çok güzel bir yazı olmuş
    Yanıtla
  7. O Bilim "Emekçileri" ortadoğu'nun kültürel yapısını,topografya haritalarını neden çıkartıyorlar neden inceliyor acaba ? Çok ilgilerini çekmiş olmalı. Halbuki sonra gelen cümleniz de enteresan "elbette bilgi iktidardır" Fakat bu sevgiden de öte hocam. Central Intelligence Agency herhalde james bondgillerin organizasyonu değil bilgi güçse şayet istihbarat bilgisi bu gücün enerjisidir, temel dayanağıdır. İşte o istihbarat bilgisini en güzel sağlayabilecek insanlar o derin sevgileri ile bizi kucaklayan oryantalist bilim adamlardır. Çok seviyorlar hocam bizi. Biraz az sevsinler söyleyiverin. Belki sevilmek istemiyoruzdur belki bilinmek istemiyoruz.
    Yanıtla
  8. 1975 belli ki imla hatası. Balkanlarda 1913'e dek sürecek (sonrası ayrı hikaye) ve Ermenilerin kaderine de büyük etki eden büyük boğazlaşmanın başlangıç noktası olan 1875 Bulgar ayaklanması sırasındaki karşılıklı katliamları kasdediyor olmalı. Bulgarlar kendi ülkelerinde üç yüzyıldan beri ilk olarak çoğunluk haline geldiklerinde ve (daha sonraki bir tarih de olabilir, tam hatırlamıyorum) Osmanlı hukukuna göre ayrı bir millet olarak tanınmalarını sağlayan özerk kiliselerini kurduklarında; bağımsızlık için ayaklandılar. Ayaklanmada neredeyse tamamı yerel/bölgesel yetkililer olan 500-600 kadar Müslüman öldürüldü. Osmanlı da karşılık olarak daha çok Çerkez ve bir parça da Kürtlerden oluşan "başıbozuk" birliklerini onların üzerine sürdü. Daha 10 yıl önce anayurtlarından sürülürken feci bir kırıma uğramış olan Çerkezler Ortodoks olarak, kendilerini süren Ruslardan farklı addetmedikleri Bulgarlardan bir kaç bin sivili katlettiler. Ayaklanma bastırıldı ancak bunu takip eden ve bahanesi olduğu 1877-78 savaşında (93 harbi) Bulgar çeterleri aynen karşılık verince Balkanlardan (asıl Bulgaristan'dan) ilk büyük Müslüman göçü yaşandı.
    Yanıtla
  9. Her zamanki gibi okura cok sey kazandiran cok degerli gozlemler bunlar ama su Cumhuriyet konusu acildiginda bir yerde ip kopuyor ve rasyonel dusunce (nedenleri anlasilir) bir Cumhuriyet dusmanligina teslim oluyor. Eldeki butun gozlemler Cumhuriyet'in kesinlikle kotu oldugu, kesinlikle hicbir is basaramadigi tezini ispatlamak icin duruma gore yontuluyor.
    Yanıtla
  10. "Dersimlileri modernleşme ve Batılılaşma yüzünden kestiler" ne demek yahu? İnsan lafının başını sonunu biraz olsun düşünmez mi?

    Dersim katliamını, ermeni soykırımın son halkası olarak ele alabilir miyiz? 1915'te bir çok ermeni,soykırımdan kurtulmak için, Dersime sığınarak alevi kimliği edinmiş olabilirler mi?
    Yanıtla
  11. Merhaba Sevan Bey,

    Oryantalizm üzerine yazdığınız üç yazıyı, Ümit Karadaş'ın yazısından önce okuyan biri (itiraf etmeliyim ki ben de onlardan biriyim) çok farklı argümanların ortaya konulduğunu düşünebilir ancak sanki bunlar daha çok birbirini tamamlayan yazılar.

    Eğer yanlış anlamadıysam, siz Cumhuriyet'in aslında bir "kültürel batılılaşma" projesi olmadığını ancak 200 yıldır süren çöküşün sonunda çaresizce girişilen Prusya tipi bir "mıntıka temizliği" ile "şekilsel olarak batılı", steril kısaca "batılıymış gibi" görünen otoriter-milliyetçi bir devlet projesi olduğunu iddia ediyorsunuz.

    Aslında, Ümit Karadaş da (oryantalizmi bir tarafa bırakırsak) benzer bir şey söylüyor. O da "Ancak Batı, sadece 18. yüzyıl düşüncesi olan aydınlamadan ibaret değildir. Batı’nın zihin geçmişi kendi karşıtını üreten süreçlerin tarihidir" derken aslında sizin "Nazım Hikmet devlet başkanının soytarısı olmayı reddettiği için 28 yıl hapse mahkum edildiği gün Cumhuriyet'in batılılaşma davası bitmişti bana sorarsanız. Ya da peki, pardon, cüretinden dolayı idam edilen adam Batı'da da çok var. Memleketin aydın sınıfının tamamı devlet başkanının yalakası, onun "Yeni Türkiye" davasının propagandacısı olmayı kabul ettiği gün bitmişti." iddianızdan başka bir şey söylemiyor diye düşünüyorum.

    Tabii, oryantalizm ile ilgili yazdığınız şeyler yine çok ezber bozucu ve ufuk sıçratıcı. Oryantalizm üzerine yeniden düşüneceğime emin olabilirsiniz.

    Teşekkür ederim.
    Yanıtla

14 Ekim 2014 Salı

Cumhuriyetin Batılı olması değil mesele, olamaması - Bölüm 2

Değerli yazar Ümit Kardaş'ın Cumhuriyet ideolojisine dair yazısını didiklemeye devam ediyoruz.

"Cumhuriyet yönetimi, Batı teknolojisi ile yerli kültür arasındaki sentezi veya içeriden bir reformu kabul etmeyen radikal bir tavrı sergiledi... Osmanlı döneminde geleneksel ile Batılı değerler arasında ... senteze gidilmeye çalışılmıştı. Cumhuriyet ise geleneği tamamen ret ediyordu." demiş yazar.

"Vah vah keşke reddetmeseydi" dediğimiz yerli kültürün iki ufak kusuru vardı, onları da anmış olalım.

Bir, batmıştı. İki yüz elli senelik feci bir can çekişme sürecinin ardından, Budin ile Basra arasındaki hemen her haneye ateş düşürerek çökmüştü. Batan geminin donanımının ne kadarı, nasıl kurtarılabilirdi, tartışırız elbette. Ama öyle bir batışın ardından "lanet olsun" deyip her şeyi çöpe atma psikolojisine giren insanları çok da suçlayamazmışız gibi geliyor bana.

Osmanlı'nın pek matah bir şey olduğu tezi son zamanlarda tekrarlana tekrarlana tekerleme oldu. Dünya tarihinin en görkemli çöküş hikayelerinden biri olduğunu hatırlayan pek yok. Hatırlatmış olduk.

İki, "yerli kültür" dedikleri şey, Batı'ya ait her şeyi gavur ve murdar sayan bir zihniyetin elinde rehindi. O zihniyetin dışında, başka herhangi bir gerçek içeriği kalmış mıydı, onu da tartışırız isterseniz.

Sen Batı'nın tekniğinden öte bir şeylerini ithal etmeye niyetlenmişsen (öyle bir niyet neden ve ne kadar vardı, az sonra), Batı'nın teknolojisini "şeytan icadı", ahlakını "fuhuş", yemeğini "domuz", kıyafetini "dinden çıkma", siyasetini "Haçlı emperyalizmi" diye gören adamlarla neyin sentezini yapacaksın?

Memleketin iliğine işlemiş gavur düşmanlığı olgusuyla yüzleşmeden ne sentezi, neyin reformu?

*
"Teknoloji almak yetmez, kültür de alalım" diyenlerin tezinde anlaşılmayacak bir şey yoktu.

Teknolojiyi almaya zaten elin mahkum: dünyanın hiçbir yerinde o teknolojiyi almayan toplum yok. Moğolistan'la Habeşistan'ın bile aldığı teknolojiyi sen almayıp da ne yapacaksın? Peki o teknolojiyi üreten güç nedir? Beş yüz yıldan beri Batı dünyasını baş döndürücü bir yaratıcılıkla her gün yeni bir dünya keşfetmeye zorlayan itki nedir, hangi kültürel veya ekonomik veya yasal veya siyasal altyapıdır? O şey her neyse, ondan bir şeyler kapmazsan, elin mahkum teknolojinin tüketicisi olarak kalırsın. Onlar iphone çıkarır sen kuyruğa girersin; onlar kıtalar keşfeder sen televizyona bakıp çekirdek çitlersin.

İşin teorisi buydu. Cumhuriyet'in bulduğu bir şey değildi, Tanzimat'tan beri Osmanlı-Türk elitinin gayet net olarak bildiği ve kavradığı bir şeydi. Cumhuriyet'in kurucularının, vatan-millet-sakarya ve Ziya Gökalp gölgesiyle bulanıklaşmış olan Batı sevdası, Osmanlı elitininkinden daha radikal veya daha cüretkar değildir.

Peki fiiliyatta ne yaptılar? Batı'nın hangi kültürünü ithal ettiler? Fonograf ve tayyare dışında memleketin nesi batılılaştı?

Aklıma üç madde geliyor: kıyafet, sanat, hukuk. Üçü de kuvvetli gerekçeleri olan reformlardır. Cumhuriyet kurucularının keyfi tercihlerine indirgenemezler.

Üçünün de Batı toplumlarına has üretkenlikle illiyet bağı yoktu, varsa da pek dolaylıydı. Asıl mevzuya bir türlü gelinmedi desek yeridir.

1. Kıyafet batılılaştı. En cüretkar, en göze batan, en geniş kesimleri etkileyen adım buydu. En çok direnişle karşılanan bu oldu. Hala da en çok direnişle karşılanan budur.

Hangi akla hizmet etti? Sanırım akıldan çok duygulara hizmet etti. Dikkat edersen, memleket tarihindeki iki büyük kıyafet reformunun ikisi de büyük bir askeri hezimeti izler. İlki 1828 felaketinin ardından gelen 2.Mahmut'un ceket-pantolon ve fes reformudur. İkincisi 1.Dünya Harbi faciasını izleyen kıyafet devrimidir. Bir nevi kabuk değiştirme ritüelidir. Yenilginin ve çöküşün müsebbibi olarak görülen yerli kültürün köhne otoritesine karşı başkaldırı hareketidir.

Her iki seferinde değişim spontane olarak başladı. Bir süre sonra devlet işe el koydu, reformu zaptu rapt altına aldı, kıyafet nizamnamesi ve şapka kanunu çıkardı.

Israrla gözden kaçırılan bir detaydır: Cumhuriyet'in kıyafet devriminin can alıcı adımı olan peçe inkılabı Cumhuriyet rejiminin eseri değildi. 1919 yazında, yabancı işgali altındaki İstanbul ve İzmir'de gerçekleşti. İstanbul'da ilk caz müziğinin ve ilk tangonun duyulduğu o yaz, Türk seçkinlerinin kadınları sessiz bir mutabakatla peçesiz sokağa çıkmaya başladılar. (Dize çıkan etekler Batı'da 1917-18'de görülmüştü. 1919'da İstanbul'da gayrimüslim kızların o modaya uyduğunu biliyorum; Türklerden emin değilim.) Ankara rejimi, "gayrımilli" bulduğu bu davranışı ayıpladı. Ancak 1922'de Kemal Paşa İzmir'de peçesiz kızlarıyla meşhur Uşşakizadelerin evinde kalarak Ankara'nın politikasını İstanbul ve İzmir elitinin çizgisine taşıyacaktı.

Bir özgürlük isyanının, aradan üç yıl geçmeden, Kastamonu'da, Şark tipi bir zorbalık gösterisine dönüşmesini, bu ülkenin değişmez kaderiyle ilgili bir tecelli saymamız gerekir.

2. Sanat batılılaştı. Edebiyat ve plastik sanatlar hızla ve bütünüyle Batı formlarını benimsediler. Müzik bir süre direndi ve tamamen teslim olmadı.

Bu da Cumhuriyet'in zoruyla olmadı. Esas dönüşüm Cumhuriyet'ten bir, hatta iki kuşak önce gerçekleşti. Sanatla uğraşan zümre, Batı referansını iştiyakla ve oy birliği ile benimsedi. Çünkü Osmanlı sanatı tükenmişti. Resim zaten yoktu. Edebiyat, daha 1820'lerde, Enderunlu Vasıf ve Keçecizade İzzet devrinde, tükenmişliğinin farkındaydı. Aruz ittifakla terk edildi. İbnülemin gibi bir eksantrik dahiyi saymazsan, eski Osmanlı nesrine dönmeyi savunan tek kimse çıkmadı. Hat ve tezhip sanatını sürdürmeye çalışanlar, entelektüel itibardan yoksun esnaftı. Marjinalleştikçe ucuzlayıp tükendiler.

Müzik biraz daha uzun direndi. Ama o da yaşayamadı. 1950'lere gelindiğinde Osmanlı musıkisinden geriye salya sümük bir meyhane böğürtüsü kalmıştı. Suçlusu rejim değildir. Gazi'nin son yıllarındaki kısa bir cinnet dönemi dışında, devlet radyosunda Türk halk ve "sanat" müziğine ayrılan süre, Batı müziğinden hiçbir zaman daha az olmadı. Buna rağmen yürümedi.

3. Medeni Hukuk batılılaştı. Bizde bu olay kadın hakları açısından ele alınır. Oysa asıl dava, ticaret ve mülkiyet hukukunu sağlam temellere dayamaktı. Eski fıkhın safsatalar deryası üzerine bir şey inşa edilemeyeceğinin farkına daha yüz yıl önce varılmıştı. Yüz yılda Mecelle dahil çeşit çeşit sentez, çeşit çeşit "içeriden reform" denendi. Hiç biri tutmadı.

Lozan'da Batılılar Medeni Kanunu dayattılar. Objektif ve kolay anlaşılır bir hukukun yokluğunda, yerli ve yabancı gayrimüslimler için kapitülasyon benzeri istisnalar talep etmekte ısrarcı oldular. Türk tarafı uzun zamandan beri zaten o tartışmanın içindeydi. Fazla zorlanmadan adımı attılar.

Özetlersek, Türkiye'nin misler gibi bir yerli kültürü vardı da, ne güzel yürüyüp gidiyordu da, Cumhuriyet rejimi geldi, horlayıp zorladı ... yok öyle bir şey! 1699 Karlofça Antlaşması'ndan beri batmış bir ülke, tükenmiş bir kültür ve çıkış yolu arayan bir toplumsal elit vardı. Hoyratlıktan ileri gelen birtakım hatalar yapılsa da, sonuçta bir çözüm aradılar. Böyle buldular.

*
Peki, attıkları taş ürküttükleri kurbağaya değdi mi? Kıyafeti rötuşlayıp sanatla hukuku sil baştan edince Batılılıktan umulan faydalar hasıl oldu mu? Her mahallede bir Galileo, her sanayi sitesinde bir Edison yahut Steve Jobs türedi mi? Yozgat'ta Mars kaşifleri sıraya girdi mi?

Soruyu doğru sorarsan cevabı yarı yarıya vermiş olursun. Batı'yı ilginç kılan şey teknolojisi değildir --o teknoloji, üç beş sene sonra, bizde de var. Yeni teknolojiyi -- ve yeni fikirleri ve yeni sanatı ve yeni yönetim ve örgütlenme biçimlerinin ve yeni ticaret yollarını -- üretme yeteneğidir. O yaratıcılık, "yerel kültüre" saygıyla olmaz. Saygısızlıkla olur. Geleneği ve otoriteyi hiçe sayan, hakikati arama aşkından başka kanun tanınmayan arıza insanlarla olur. "Bütün hoca efendiler ve halk, dünyanın düz olduğunu söylüyor, ama onlar haksız ben haklıyım" diyebilenlerle olur. Bunların yüzde doksan dokuzu yanlış çıkar, ama yüzde biri gider Amerika'yı keşfeder.

Bana sorarsanız "Batılılaşma" denilen davanın püf noktası bu tip insanların özgürlüğüne saygı gösteren, onların hakikat aşkına pay bırakan, başardıklarında meydanlara heykellerini diken kurumsal kültürü kurmaktı. Kurulmadı. Kurmak akıllardan bile geçmedi. "Milli birlik ve beraberliğe her zamankinden fazla muhtaç olduğumuz şu zor günlerde" öyle lükslere harcanacak zaman yoktu. "Vatan" sizden hizmet bekliyordu, ukalalık değil.

Nazım Hikmet devlet başkanının soytarısı olmayı reddettiği için 28 yıl hapse mahkum edildiği gün Cumhuriyet'in batılılaşma davası bitmişti bana sorarsanız. Ya da peki, pardon, cüretinden dolayı idam edilen adam Batı'da da çok var. Memleketin aydın sınıfının tamamı devlet başkanının yalakası, onun "Yeni Türkiye" davasının propagandacısı olmayı kabul ettiği gün bitmişti. Ondan sonrası Batı matı değildir. Batı cilası sürülmüş Şark despotluğudur. Yeni kisve giydirilmiş Osmanlı - yahut Timur, yahut Memluk - padişahlığıdır.

Zaten resmi söylemdeki Batı referansı da o noktadan sonra kayıplara karışır. Rejimin güncel kaygılarla itiraz ettiği bazı Osmanlı temalarından ayıklanmış bir Şark alemi, Alpaslan ve Attila'sıyla, Mevlana'sıyla, Oğuz Kağan'ıyla, Tuna'dan şimşek gibi geçen akıncılarıyla, memleketin kültür ufkunu kara kargalar gibi sarar, Ziya Gökalp'in tahayyül ettiği kültür sentezini başarıyla gerçekleştirir.

(Devamı var herhalde. İlham gelirse.)




12 yorum:

  1. serkan polad15 Ekim 2014 09:31
    "O yaratıcılık, "yerel kültüre" saygıyla olmaz. Saygısızlıkla olur. Geleneği ve otoriteyi hiçe sayan, hakikati arama aşkından başka kanun tanınmayan arıza insanlarla olur."

    Peki Japonya'yı nereye koyacağız ?
    Yanıtla
    Yanıtlar
    1. Japonya yı iyi bildiğinden emin misin? Parlamentosunda "dili İngilizce yapalım ırkı düzeltmek için kafkasyalan damızlık insan getirdinlim" din tartışılan bir ülkeden söz ediyoruz. Ayrıca "yaratıcı tek tanrı saplantısı" olmayan bütün toplumlarda belli bir açık fikirlilik oluyor zaten.
    2. Bırakalım Japonya'yı ,Çarlık Rusyasındaki...İngilteredeki vs ;yaratıcı insanların hepsi mi yerel kültürlerine saygısızdı ?Rus Çaykovki ,Puşkin, Dostoyevski , Pavlov.İngiliz William Şekispir (Şekispir nasıl yazılıyorsa artık).Bunların hangisi geleneği ve otoriteyi hiçe sayıyordu ?.Hangisi arıza insanlardı ?.
    3. Japonlar eskiden çoğunluğu Şintoist bir toplumdu, ancak aydınlanma ile birlikte günümüz Japonyası'nın %78'i dinsizdir. Yani Japonya'da hiçbir Şintoist gerici yobaz çıkıp da "Burası %99'u Şintoist bir ülkedir, beğenmeyen defolsun gitsin" demez. Japon nüfusunun geri kalan kısmının da ciddi bir oranı Hristiyandır (%14-15 gibi). Yani Japonya'da "din" günlük yaşamda ve siyasette "hiçbir etkisi olmayan" önemsiz, kişisel bir tercihtir. Verdiğiniz örnek tutarsız...
    4. Once japonya meji donemini guzelce bir okuyorsunuz. Sonra bu soruyu sormayi tekrar dusunuyorsunuz. Gene de tatmin olmazsaniz e-mailinizi verin size o donem japonyasindaki yerel kulturun yuzde ellisinin nasil silindigini*samurai kulturude dahil) izah eden linkler atarim.
    5. Bugünkü Japonbya'ya bakarsan anlarsın. Japonya bellli bir güç olabilmiş, hatta Batı'nın bir parçası dahi sauılmıştır. Ancak, ekonomik ve siyasal bunalımı bir yana, Japonya şu anda dünya tarihinde eşi benzeri az rastlanır bir kültür ve kimlik bunalımı yaşıyor. Abarttığımı zannetmenen için altını çizerek belirtiyorum. Hatırı sayılır bir kısmı seksten uzak duran, başka bir kısmı her türlü manyaklıkla iştigal eden 30 yaş altı nesil; kendilerini odaya kapatıp, aileleri dahil dış dünyayla ilişkilerini kesen milyonlarca yeni yetme ve genç; başka türlüsünü bir yana bıraktım sosyal ilişki kurmakta zorlanıp bunu örneğin hosteslerin onları bebek gibi kundakladıkları özel kulüplere giden delikanlılar sadece bir kaç örnek. Son derece somut sosyo-ekonomik, sosyo-kültürel ve siyasala nedenleri var elbet ancak nihayetinde Japonya psikolojik açıdan ciddi derecede hasta bir toplumdur.
    6. Japonya neden istisna imiş gibi tartışıyoruz ki. Japonya ya da Kore, Tayvan gibi diğer gelişmiş ve medeni Asya ülkeleri yukarıda anlatılan "yeni fikir ve icatlar" üretme konusunda diğer doğu toplumlarından farklı değil. Mesela Japonlar ve Koreliler daha iyi arabalar, cep telefonları, televizyonlar, vs. yaparlar ama bu tür önemli teknolojileri ilk defa "icat" edecek toplumsal yapıdan yoksundurlar. Bu nedenle Amerika'da biri çıkıp cep telefonlarını iphone'a dönüştürecek teknolojik zıplamayı yapana kadar Japonya ya da Korede kimsenin bu tür cep telefonları yapmak aklına gelmez. Otomobil, mikroçip, internet, cep telefonu, çamaşır makinesi, robot, vs. önce batıda icat edilmese idi Japonya'dan dünyada çıkmazdı. Zira Japonya her ne kadar Türkiye gibi toplumlara göre oldukça medeni ve gelişmiş olsa da arıza ve geleneğe zıt tiplerin başını ezme refleksi en az onlar kadar gelişmiştir.
  2. Selamlar Sevan Bey;
    Batılı olamamaksa temel sorun, şartlar ve imkanlar "batılı" olmaya müsaitken mi olunmadı, şartlar ve imkanlara göre olunabilecek olan bu olduğu için mi çocuk sakat kaldı-yada sakat doğdu ? Olunabilecekken olunmadıysa , neden ve nasıl, ne'leri yaparak ve ne'leri yapmayarak olunabilirdi? Olunabilecek olan zaten bu kadardı ise, sorunu dönemin şartları yada imkanlarında mı, dönemin aktörlerinin malzeme kalitesinde mi arayalım?
    Yanıtla
  3. Dünyada hiçbir insan dahi değildir. Batı dünyasında tarihte dahi olarak ortaya çıkmış kişiler aslında çılgınca fikirler ile çıkan insanların belki de şanslı yüzde biridir. Yaratıcılıkları ile buldukları çılgınca fikir hakikat ile uyuşmuştur. Einstein bile dahiliğinin yaratıcılığından geldiğini söylemişti. Batı dünyası delileri sever, bu topraklarda ise delileri "düzeltmeye" çalışırlar.
    Yanıtla
  4. Peçe yasağı 2. Abdülhamit iktidarında gel...MİŞ diyorlar.
    Yanıtla
  5. Batı toplumlarını vareden kurumlardan haberdar olmadıklarını düşünemeyiz. haberdarlardı ve içten içe arzuluyorlardı. ama sonuçta bu paket beraberinde bazı şeylerden de feragat etmelerini gerekecekti. "insanların özgürlüklerine saygı göstermek" yaratıcılığa, eleştirel düşüneceye imkan açmak, siyasi özgürlükleri genişletmek. mevcut toplum yapısı ile, etnik dini nüfus kompozisyonu ile edirne-ardahan arasında işleyen (hadi güçlüden vazgeçtim) br ulus devlete imkan vermezdi. sadece diyarbakırla ankarayı değil, rize ile izmiri, istanbulla bütün bir anadoluyu birarada tutacak ortak biricik ülkü ancak bir üst otoriteye (artık ankaraya) mutlak iteatle mümkündü. bugünki otoriterlik meselemiz de aynı damardan besleniyor. adına vatanseverlik, yurtseverlik, anti emperyalizm, vs ne denirse densin.
    Yanıtla
  6. Batı toplumlarını vareden kurumlardan haberdar olmadıklarını düşünemeyiz. haberdarlardı ve içten içe arzuluyorlardı. ama sonuçta bu paket beraberinde bazı şeylerden de feragat etmelerini gerekecekti. "insanların özgürlüklerine saygı göstermek" yaratıcılığa, eleştirel düşüneceye imkan açmak, siyasi özgürlükleri genişletmek. mevcut toplum yapısı ile, etnik dini nüfus kompozisyonu ile edirne-ardahan arasında işleyen (hadi güçlüden vazgeçtim) br ulus devlete imkan vermezdi. sadece diyarbakırla ankarayı değil, rize ile izmiri, istanbulla bütün bir anadoluyu birarada tutacak ortak biricik ülkü ancak bir üst otoriteye (artık ankaraya) mutlak iteatle mümkündü. bugünki otoriterlik meselemiz de aynı damrdan besleniyor. adına vatanseverlik, yurtseverlik, anti emperyalizm, vs ne denirse densin.
    Yanıtla

13 Ekim 2014 Pazartesi

Cumhuriyetin Batılı olması değil mesele, olamaması - Bölüm 1


Ümit Kardaş benim değer verdiğim ve yazılarını çoğu zaman beğenerek okuduğum bir yazar. Taraf'taki son yazısına (http://www.taraf.com.tr/yazilar/umit-kardas/cumhuriyet-oryantalizmi/30914/) itirazlarımı dostane bir tartışma olarak değerlendireceğini umarım.

"Osmanlı aydını, Batılılaşmayı ya da medenileşmeyi sadece aydınlanma olarak anlamıştır. [Oysa Batı sadece 18. yüzyıl düşüncesi olan aydınlanmadan ibaret değildir.]" demiş Ümit Kardaş.

Bu doğru değil. Velev ki kısmen doğru da olsa, temelinde yatan çıkmazı gözardı edersek yanılırız.

İlk baştan beri Osmanlı eliti, Batı medeniyetinin Hıristiyanlıkla (daha doğrusu Hıristiyanlığın Batı versiyonlarıyla) ilgisini doğru olarak, hatta belki biraz abartarak teşhis etti. Evliya Çelebi'de, 18.yy sefaretnamelerinde, Namık Kemal'de, Şinasi'den Hüseyin Rahmi'ye uzanan Tanzimat romanlarında bu vurgu gayet nettir. Osmanlı kültürel yaşamının gözardı edilmemesi gereken bir unsurunu oluşturan gayrimüslim toplumlarında, batılılaşma/modernleşme tartışmasının ana ekseni daima mezhep meselesi olmuştur. Protestan yahut Katolik olmadan Batılı olunabilir mi? Osmanlı modernleşmesinde Tevfik Fikret - Abdullah Cevdet'in sekülarist çizgisi egemen değildir, ikincil kanaldır. 

Sonuçta gerçi çıkış yolu o kanalda bulundu. Ermenilerin ve Rumların bir kısmı için Protestanlık veya Katoliklik gerçekçi bir çözüm olabilirdi belki. Türkler için değildi. Din değiştirmeyi reddedince geriye iki seçenek kalıyordu: Bir, Batıyı tümden reddetmek, ya da iki, Batının laik-seküler-antiklerikal damarını seçmek. İkinciyi seçtiler. Başka çare olmadığından seçtiler, şuursuzluktan değil.

Kavga derin ve acıtıcı bir düzeyde verildi. Tevfik Fikret'in, Türk aydınlanmasının Prometheus'u olarak tahayyül ettiği oğlu Haluk, ABD'ye göçüp Protestan vaızı oldu. Mecelle müellifi Cevdet Paşa'nın torunu, paralarda resmi olan Fatma Aliye Hanımın kızı, evden kaçıp Katolik rahibelere sığındı. Laiklik, biraz da bunların cevabıdır.

Türk modernleşmesinin gizli ve mütevazı kahramanları olan yabancı okullar, "modern" oldukları için değil, potansiyel Hıristiyanlık yuvası olarak görüldükleri için, eski ve yeni Türk devletinin ölmez nefretine konu oldular. Oysa bu okulların Türk mezunları Hıristiyan olmadılar. Ezici çoğunlukla laik ve seküler, hatta Batıda eşine ender rastlanır ölçüde tutarlı bir şekilde laik ve seküler oldular. İyi ki de oldular. Bu memleket Şarklılığın lağım çukurunda henüz boğulmadıysa, o birkaç bin değerli insanın yüzü suyu hürmetinedir.

*
Batı medeniyetinin Hıristiyanlıktan da, anti-Hıristiyan sekülarizmden de daha belirleyici olan öteki boyutu bu topraklarda hiç ilgi görmedi. O boyut, toplumsal elitlerin devlet karşısındaki nispi özerkliğidir. Soyluların, din adamlarının, burjuva entelektüellerin krala "orada dur reis" deme hakkına, gücüne ve alışkanlığına sahip olmaları geleneğidir.

Osmanlı koşullarında akla bile getirilemeyecek bir öneriydi. Buraların eliti oradakine benzemez. Buraların devleti de kendine kafa tutanları yumuşatıp ehlileştirecek güçten ve otoriteden yoksundur. "Nispi özerklik" deyince dış vilayetlerde isyan, iç vilayetlerde eşkıyalık ve zorbalık anlaşılır. O yüzden Batı'nın bu en belirgin hasleti buralarda ağza bile alınmadı, mutlak sessizlikle geçiştirildi.

Oysa daha 16.yy'da Floransa'dan bu tarafa bakan Machiavelli durumun farkındaydı. Prens'in Fransa ile Türkiye'yi kıyasladığı bölümünde, Osmanlı'nın bu yüzden uzun vadede yenilgiye mahkum olduğunu doğru olarak teşhis eder. Oysa Türk Batıcılarının en ciddi ve radikal olanlarında bile bu meselenin izini göremezsin. Mithat veya Vefik Paşa'lar, Babanzadeü, Ağaoğlu Ahmetü, Ziya Gökalp elitlerin devletten nasıl yakasını kurtaracağı meselesine değinmezler. Cumhuriyet devrinde de değişen bir şey yoktur. En sağdan en sola, en Müslümanından en sosyalistine kadar Cumhuriyet aydınlarının tümü için, devlete icabında kafa tutma imkan ve dayanaklarına sahip olan elitler --mesela kompradorlar, işbirlikçiler, Boğaza karşı viski içenler, Yahudiler, kozmopolitler, toprak ağaları, Kürt feodalleri, masonlar, tarikatlar, Pensilvanya -- devlete ve millete yönelik vahim birer tehlike olarak görülür ve lanetlenir.

Bu yüzden Türkiye'nin Batılılaşması hayal olmaktan ileri gidememiştir ve bundan sonra da gidemeyecekir.

*
"Batılılaşma, Cumhuriyet rejiminin birincil meşrulaştırma aracıdır." (Ümit Kardaş)

Bu da doğru değil. Batılılaşma, rejimin ancak metropol elitlerine yönelik söyleminde bir rol oynadı. Geniş kitlelere yönelik endoktrinasyonda kullanılan ana meşrutiyet teması Batı filan değildir, vatan-millet-sakaryadır, Milli Mücadeledir, denize dökülen düşmandır, yedi düvele meydan okuyan Gazi'dir. Yanlış hatırlamıyorum herhalde, ilk ve ortaokulda boğazımıza dayadıkları millî bulamaçta "Batılılaşma" diye bir şey yoktu. Ama bol miktarda şehit ve gazi vardı, düşman vardı, al bayrak vardı, Allah Allah nidalarıyla huruc eden Mehmetçik vardı, susmayacak ezanlar, zalim Haçlılar vardı. "Düşman", kuşkuya yer bırakmayacak bir netlikte Batı idi. Emin Oktay'ın tarih kitaplarında Avrupa ve Avrupalılar hakkında bir olumlu kelime okuduğumu hatırlamıyorum.

Cumhuriyet'in kurucu ideolojisi İslami bir ideoloji ve İslami bir propagandadır. Bunu görmemek için hakikaten kör olmak lazım. Revize edilmiş bir İslamdır, evet. Araplardan ve Arapçadan arındırılmış, uhreviyatı azaltılmış, ahlaki retoriği minimize edilmiştir. Ama sonuç olarak İslamdır. "Biz" ve "düşman" olarak ikiye böldüğü dünyada, biz dediği şey "Türk" diye yeni bir ad taktıkları babadan kalma İslam milletidir. Düşman ise bin dört yüz seneden beri aşina olan Rum ve Frenk keferesidir. Cumhuriyet'in üfürükten kazanımlarını bir yana bırak, geriye kalıcı ve çağ değiştirici olan bir tek eser kalır: Yüzyıl başında %25 gayrimüslim nüfusu olan bir ülkede yüzde doksan dokuz virgül dokuz İslam çoğunluğu yaratmak.

Cumhuriyet ideolojisinin dışladığı şey İslam değildir. İslam'ın eski sürümüdür. Hedefi İslam'ı silmek değildir, devlet kontrolüne almaktır. Daha belirgin ifade edelim: belli bir konjonktürde, devletin yüksek menfaatlerinin gerekli kıldığı birtakım reformlara "İslam" adına direnme eğiliminde olan unsurları bertaraf etmektir. Bir şekillendirme operasyonudur. Hadise bundan ibarettir.

*
Batıcılık da vardı elbette. Neden vardı? Üç sebep sayayım:

1. Konjonktür dayatmıştır. Türkiye Batıya -- 30'larda İngiltere'ye, hini hacette Almanya'ya, 1945'ten sonra ABD'ye -- muhtaçtır. Lozan'da verilmiş sözler vardır.

2. İstanbul ve İzmir'in Avrupai elitleri ile Ankara yönetimi arasında Milli Mücadele yıllarında kopma noktasına gelen iplerin tamiri gerekmiştir. Ekonomik ve sosyal açıdan Ankara o zümrelere muhtaçtır. Onlara taviz vermesi gerekmiştir.

3. Askeri erkan, Abdülhamid'in 1880'lerdeki reformlarından bu yana kendini "Avrupai" sayan bir kurumsal kültüre sahiptir. Bu kültür, ikinci maddede anılan metropol elitlerinin Avrupailiğinden farklıdır. Prusya imalatıdır. Aynı devirde Japonya'da zuhur eden modernleşmeci militarizmle akrabadır. Batı medeniyetinin gelenek ve alışkanlıklarının çoğuna yabancıdır. Papazdan ve misyonerden korkar, kapitaliste güvenmez, fikir adamlarıyla aynı dili konuşmaz. Ama nihayetinde kendini "Batılı" sayar ve içinden çıktığı Şark dünyasını küçümser.

Bakın, üç sebep saydık. İlk ikisi şartların zorladığı şeylerdir; gayri samimidir. Üçüncüsü samimidir, ama savunduğu kültür Batı'yı Batı yapan her şeyden soyulmuş bir tuhaf kışla kültürüdür, Batı'nın robot resmidir.

Cumhuriyet rejimini "Batıcılıkla" suçlarken bunları da göz önünde bulunduralım.

(Devam edecek..)

Feramuz Çakçak

9 yorum:

  1. Şu kemalizmin islamı revize etme anlayışı bölümüne katılmıyorum, kökten yanlış.

    Eğer kemalizm bir ideoloji olarak ele alacaksak, kurucusunu da mustafa kemal olarak görmemiz gerekir. bu sebeple kemalizmi çevreleyen eylemler sadece mustafa kemal'den sonra gelenlerden ibaret değildir. yani kemalizmin din anlayışına bakmak için evvela mustafa kemalin din anlayışına bakmak gerekir.

    mustafa kemal kesinlike müslüman değildi. Ayrıca ne düşündüğünü dayatan bir adamdı, bu toplumun ancak böyle adam olabileceğini düşünüyordu. devlete karşı diklenecek bir aydınlar grubundan bahsediyorsanız eğer zaten o kişi devletin başındaydı. yani galileo'yu cumhurbaşkanı, dönemin tutucu yönetici sınıfını da halkın tüm katmanları-burjuva, köylü, toprak ağası, hatta politikacısı- olarak görebilirsiniz. avrupa aydınlanmasının meydana gelme biçiminin tamamıyla terse döndürülmüş hali.

    neyse konumuza dönelim;

    siz nasıl bir kişinin tanrıyla konuşma iddiasını akla hakaret görüyorsanız, kendisi de sizden pek farklı düşünmüyor bu konuda.

    Eğer 1930'da mustafa kemal tarafından yazılan Medeni bilgiler kitabını okursanız, onun din konusunda ne kadar radikal - ki bence gayet isabetli, ve şu günün pek çok aydının yapamadığı tespitler yapmış - olduğunu göreceksiniz.

    Aksine ondan sonra gelenler, bu konuda pek radikal değiller; sadece devlet tarafından kontrol altına alınmış ve alanı sınırlandırılmış bir din anlayışının kafi olduğunu düşünüyorlar.

    bu sebepledir ki aynı "kemalist" yapılar medeni bilgiler kitabını sansürlemekte bir beis görmemiştir, ve yine aynı kemalistler mustafa kemal'in dinsiz olmadığını - sanki çok kötü bir şeymiş gibi- her fırsatta anlatmaya çalışır.


    bu söylediklerim mustafa kemal'in sadece din anlayışıyla sınıdırlıdır.
    Yanıtla
    Yanıtlar
    1. Umut, mesele dindarlık değil, aidiyet ve kimlik meselesi. Soru: Yüzde 99 virgül 9 müslüman olan Türkiye'yi kim yarattı? Soru: Frenk ve Rum kafirini tepelemekle Osmanlı mı daha çok övündü, Cumhuriyet mi?
  2. Merhaba ''Feramuz'' Bey,

    Cumhuriyetin Batılı olmakla ilişkisini irdelerken İttihatçılar ile Kemalistleri ayrı ayrı ele alıp değerlendirmek gerekmez mi? Örneğin, dine veya aydınlanmaya yaklaşımda bu iki akım arasında hiç mi fark yoktur? Sahi, siz Kemalizm ile İttihatçılık arasındaki farklara hiç değinmediniz. Bu konuda bir yazı yazmayı düşünmüyor musunuz? Bana sanki İttihatçılar daha ırk vurgulu ama Kemalizm dil vurgulu gibi görünüyor. Keza İttihatçılar 'modern' ve 'Türklüğe uygun' bir Sünni İslam içinden konuşurken Kemalizm bunu aşan, İslam'ın yalnızca Arap versiyonunu değil tüm İslam'ı Türklüğe karşıt biçimde anlayan bir yerde duruyor gibi görünüyor. Kemalizm, İttihatçılıkla aynı şey değil. Ama 1930'lara dek onun çizgisi içinden gitmiş. Mecburen mi böyle yapmış yoksa İttihatçıların esas hedefi de 1930'lardaki Kemalizmle benzeşiyor muydu bilemiyorum. Siz ne düşünüyorsunuz? (Bu soruları birinin size iletmesi mümkün mü?)

    Fırat
    Yanıtla
    Yanıtlar
    1. Fırat, ne dediklerine ya da neye niyet ettiklerine değil, sonuçta ne olduğuna bakmaya çalıştım. Tanzimat - Cumhuriyet eliti oldukça homojen bir bütündür bana sorarsan. Elbette zaman içinde evrilmiştir. Ama kolektif bir aklı vardır.
  3. ''Benim bir dinim yok ve bazen bütün dinlerin denizin dibini boylamasını istiyorum. Hükümetini ayakta tutmak için dini kullanmaya gerek duyanlar zayıf yöneticilerdir, adeta halkı bir kapana kıstırırlar. Benim halkım demokrasi ilkelerini gerçeğin emirlerini ve bilimin öğretilerini öğrenecektir. Batıl inançlardan vazgeçilmelidir. İsteyen istediği gibi ibadet edebilir. Herkes kendi vicdanının sesini dinler. Ama bu davranış ne sağduyulu mantıkla çelişmeli ne de başkalarının özgürlüğüne karşı çıkmasına yol açmalıdır.. '' Atatürk-1926 (Andrew Mango, Atatürk Syf. 447)

    ''Aziz Millet Vekilleri,
    Dünyaca malum olmuştur ki, bizim devlet idaresindeki ana programımız, Cumhuriyet Halk Partisi programıdır. Bunun kapsadığı prensipler, idarede ve siyasette bizi aydınlatıcı ana hatlardır. Fakat, bu prensipleri, gökten indiği sanılan kitapların doğmalarıyla asla bir tutmamalıdır. Biz, ilhamlarımızı, gökten ve gaipten değil, doğrudan doğruya hayattan almış bulunuyoruz. Söylev ve Demeçler / Cilt 1 / Syf. 389

    ''Türkler Arapların dinini kabul etmeden evvel de büyük bir millet idi. Arap dinini kabul ettikten sonra, bu din, ne Arapların, ne aynı dinde bulunan Acemlerin ve ne de Mısırlıların vesairenin Türk'lerle birleşip bir millet teşkil etmelerine hiçbir şekilde tesir etmedi.. Bilakis, Türk milletinin milli rabıtalarını gevşetti, milli hislerini, milli heyecanını uyuşturdu. Bu pek tabii idi. Çünkü Muhammed'in kurduğu dinin gayesi milliyetlerin fevkinde şamil bir Arap milliyeti siyasetine müncer oluyordu. Bu arap fikri ümmet kelimesi ile ifade olundu. Muhammed'in dinini kabul edenler, kendilerini unutmağa hayatlarını Allah kelimesinin her yerde yükseltilmesine hasr etmeğe mecburdular. Bununla beraber, Allah'a kendi lisanında değil Allah'ın Arap kavmine gönderdiği Arapça kitapla ibadet ve münacatta bulunacaktı. Arapça öğrenmedikçe Allah'a ne dediğini bilmeyecekti. Bu vaziyyet karşısında Türk Milleti bir çok asırlar ne yaptığını ne yapacağını bilmeksizin adeta bir kelimesinin manasını bilmediği halde Kuran'ı ezberlemekten beyni sulanmış hafızlara döndüler.'' (Dil Tarih Yüksek Kurumu-Atatürk'ün El yazmaları 1998/ Prof Afet İnan)

    “Evet Karabekir, Arapoğlu’nun yavelerini Türk oğullarına öğretmek için Kuran’ı Türkçe’ye tercüme ettireceğim ve böylece de okutturacağım, ta ki budalalık edip de aldanmakta devam etmesinler..” (Atatürk-Kazım Karabekir Paşaların Kavgası, Syf 159)
    Yanıtla
  4. Cevdet paşadan örnek veriyorsunuz. Cevdet paşa Mecelle'yi çıkardığı senelerde kendisine en çok taarruz edenler cahil softalar olmuştur, halbuki şimdi onu müdafaa ederler. Mesela ben Cevdet paşanın Kısasül Enbiya'sını okudum. Bu devirde öyle bir kitap yazacak babayiğid çıkmaz. Şu anda Türkiye'de, Islamcı olduğu halde hiç ajitasyon yapmadan öyle tamamen objektif tarzda bir Islam tarihi kitabı yazacak mütedeyyin yok
    Yanıtla
  5. Kemalist (!) Türk Milliyetçileri şu sorulara cevap vermeye mükelleftir;

    NE MUTLU TÜRKÜM DİYENE! diye söyleyen Mustafa Kemal için

    Mustafa Kemal madem öyle; Latin Alfabesi yerine, neden “Göktürk Alfabesi”ni getirmemiştir?

    Mustafa Kemal madem öyle; (fötr) Şapka yerine, neden “Kalpak” inkılabı yapmamıştır?

    Mustafa Kemal madem öyle; Rakı Fabrikası yerine, neden “Kımız Fabrikası” kurmamıştır?

    Mustafa Kemal madem öyle; Ayasofya Cami yerine, neden “Fener Rum Patrikhanesi”ni müzeye çevirmemiştir?

    Mustafa Kemal madem öyle; Miladi Takvim yerine, neden “12 Hayvanlı Türk Takvimi”ni getirmemiştir?

    Mustafa Kemal madem öyle; Avrupa’dan ithal hukuk yerine, neden “Türk Töresi”ni getirmemiştir?

    Mustafa Kemal madem öyle; … Halifelik sürüp çıkarılırken, Fener Patrikhanesinin İstanbul’da bırakılmasına akıl erdirmek zordur.”

    Mustafa Kemal madem öyle: Bir kisi tek basina nasil bir ülkeyi kurtarabilir? o “kahraman” kurtardi da neden o zaman düsmanlarin kültürlerini, yasam tarzlarini, alfabesini, yasalarini.. hatta dinlerini bize dayatti?

    http://www.mainboard24.com/siyaset-meydani/659869-kemalist-turk-milliyetcileri-su-sorulara-cevap-vermeye-mukelleftirler.html
    Yanıtla
  6. Ali Gürman21 Ekim 2014 20:47
    Machiavelli'nin de bahsettiği, şu asilzadelerin Kral'a, " orada dur reis ! " diyebilme gücü bizim Türkiye'de pek olamadı galiba. Bakın, Halil İbrahim İnal'ın Osmanlı Tarihi isimli kitabından iktibas ediyorum =>

    ....iki ateş arasında kalan Karamanoğlu, Konya kalesine kaçarak kendini zor kurtarmıştı. Konya 11 gün kadar muhasara edildi. Konya halkı can ve mallarına dokunulmamak şartıyla şehri teslim edebileceklerini gizlice Bayezid'e bildirdiler. Alınan tertibat üzerine şehir teslim oldu. Kaleden çıkan sultan Alaaddin Ali Bey, Osmanlı askerleriyle çarpıştıysa da muvaffak olamayacağını anlayınca kaçmaya başladı. Fakat bu sırada attan düşerek yakalandı. Yakalanır yakalanmaz derhal Yıldırım Bayezid'in huzuruna getirilmişti. Padişah, eniştesi olan Alaaddin Bey'e niye böyle yaptığını ve kendisine niye itaat etmediğini sordu. O da: " Niçin sana itaat edeyim, ben de senin gibi bir hükümdarım "cevabını verdi. Bu soze canı sıkılan Bayezid onu , Ankara'da basıp esir aldığı Sarı Timurtaş Paşa'ya verdi. Timurtaş Paşa da onu cellatlara teslim etti. Bayezib bundan sonra Konya'ya bir vali tayin ederek, Larende(Karaman) üzerine yürüdü....
    Yanıtla
  7. Türkiye'nin batılılaşması herşeye rağmen başarılıdır. Türkiye dini ve kültürel handikaplarına rağmen benzer toplumlardan (ortadoğu toplumlarından) çok daha fazla mesafe katetti. Herhangi bir ortadoğu toplumunun hayal edemeyeceği kadar fazla. Ziya Gökalp'in kültür-medeniyet yorumu 2014 dünyasında tekrar kendini doğruluyor.

    Evvela milliyetçilik aleti ile batının tanımladığı şablonda bir millet yaratıldı. Dolayısıyla Türk milliyetçiliği teorisi batı karşıtı kesinlikle değildir. Bu hayatın her alanında kendini gösterir. En avamı bile kendi dünyasını etkileyen meselelerde aidiyetini batılılıktan yana hisseder. Örneğin şampiyonlar liginde yarışan takımını, avrupalılar asyalı diye dışladığında yadırgar.

    Tanzimat ve Cumhuriyet aydınları Türkiye'deki orta çağ toplumunu dönüştürmede kendi üzerilerine düşeni yaptı.
    Yanıtla