27 Haziran 2014 Cuma

Roma'nın Gerileyiş ve Çöküşü

Hayatta okuduğun en iyi kitabı söyle diye illa ısrar ederseniz Gibbon, Roma İmparatorluğu'nun Gerileyiş ve Çöküşü derim. Düzyazıda İngiliz dilinin en büyük şaheseridir. 18. yüzyıl orgları gibi haşmetli bir sesi vardır; aradan rastgele iki cümle seç, oku, tanırsın. Hemen her cümlesinde deha kıvılcımı parlar - kah ince bir hiciv, kah beklenmedik bir paradoks, kah gümbürtülü bir epigram.

Taassubun ve Hıristiyan kilisesinin amansız düşmanıdır. Tarihin en büyük medeniyet projesinin çöküşünden onları sorumlu tutar. Moralisttir. Aklı ve erdemi yüceltir; cehaleti, riyayı, dalkavukluğu, lüksü ve partizanlığı lanetler. Anlattığı şey, bir dizi ahlaki dramdır. Sonraki tarihçilerde eksik olan o duyguya kapılırsın, tarihin gerçekten anlatmaya değer bir anlamı olduğuna inanırsın. Başkaları da o duyguyu tatmıştır: gençliğinde haylaz bir mirasyedi olan Winston Churchill, Hindistan'da şark hizmetindeyken Gibbon okur, siyasete atılıp dünyayı değiştirmeye karar verir.

Olguları kusursuzdur. Bir cümlenin köşesine sıkışmış en ince nüansta ve retoriğin şehvetine kapılmış göründüğü en cüretkar genellemede, kırk küsur yıl sürmüş bir okuma çabasının ve hiçbir okuduğunu unutmayan fenomenal bir hafızanın izi görülür. Eleştirici ve sorgulayıcıdır. Bir dönem parlamentoda bulunduğundan, iktidarın mantığını bilir, siyasetçinin ruhunu tanır. Her duyduğuna inanmaz. Dipnotlarında aralıksız kendiyle ve kaynaklarıyla kavga eder.

Bir gün bu konuda ciddi bir makale yazacak olursam belki Gibbon'ın dipnotları hakkında yazarım. Oradaki Gibbon, pudralı peruğunu çıkarmış, kolları sıvamış bir Gibbon'dur. Daha alaycı ve daha kırılgandır. Başkalarının hatalarını didiklerken, kendi düştüğü veya düşebileceği tuzaklarla hesaplaşır.

*
Modern Library basımında Decline and Fall 3200 küsur sayfadır. İlk kez 1980-81 kışında, Brooklyn'de kötü bir apartman dairesinde, işsiz, parasız, amaçsız otururken okudum. Üç yıl sonra, 123. sokaktaki evde bir daha baştan sonra okudum. Şirince'ye geldikten sonra, 1995 veya 96 olmalı, bir daha okudum. O günden beri yatağımın baş ucunda durur. Ara sıra rastgele bir yerden açıp, dondurma yalar gibi birkaç sayfasını okurum. Bazen takılıp, beş on gün bırakamadığım olur.

*
Arsen, büyük oğlum, İskoçya'daki St. Andrews üniversitesinde Klasikler okuyor. Latinceyi hatmetti, Roma tarihinde beni birkaç gömlek aştı, Eski Yunanca ile cebelleşiyor.

Biraz reklam yapayım. St. Andrews Klasiklerde galiba dünyada bir numara; Cambridge ve hatta Harvard'dan iyi olduğu söyleniyor. Bizimki, Avustralyalı ve Kanadalıları saymazsan, bölümde tek yabancı öğrenci. Ve söylediğine göre, sınıfın birincisi.

İşin kötü yanı, kısmen ırsi olduğunu zannettiğim ukalalık. Şakran'a gönderildiğim hafta ziyaretime geldi, Gibbon'u boş verip Mommsen okumam gerektiğini bildirdi. Daha bilimselmiş, işin ciğeri oradaymış.

Peki dedim, boynumuz kıldan ince, okuyacağız. Facebook'a yazdık; sağolsun, başta sevgili Emin Kaya olmak üzere üç yerden üç ayrı edisyonu geldi, en ele geliri altı cilt, iki bin küsur sayfa. Geçen gün giriştim. İlk izlenimim: ı-ıh, tadı güzel değil. Kurumsal ve sosyal tarih. 19. yüzyıl Alman akademik üslubunun kaskatı sevimsizliği. Gibbon dramsa, bu anatomi ders kitabı.

Ama söz, pes etmeden sonuna kadar okuyacağım. Sonuçta tarih literatürünün temel taşlarından biri, bu yaşa kadar okumamış olmak ayıp. Belki okudukça açılır, beğenirim; burada dediklerimi yutmak zorunda kalırım.

Vakit bol ne de olsa.

3 yorum:

  1. Merhaba! Merak ettim, Gibbon'ın kitabını şimdi alacak olsanız yine Modern Library edisyonunu mu tercih ederdiniz? Editörü Hans-Friedeich Müller olan kısaltılmış edisyon mu? Zaten aklımdaydı, yazınızı okuyunca hemen alıp okumaya heveslendim, o sebeple soruyorum. Çok teşekkürler şimdiden.

    YanıtlaSil
  2. Gibbon'ın "Roma İmparatorluğu'nun Gerileyiş ve ve Çöküşü " eserini Almancaya tercüme eden de başka bir deha olan Moltke'dir.

    YanıtlaSil
  3. SİZE SÜPER İŞ FIRSATINDAN BAHSETMEK İSTİYORUM
    Bizler normal yaşantımız boyunca hep bir şeyleri tüketiriz. Bakkaldan, Marketten Manavdan, Giyim Mağazasından Kısacası çeşitli yerlerden ihtiyacımız olanı alırız. Ama hep kazanan Üreticiler, Toptancılar, Reklamcılar Perakendecilerdir. Bir market yapacağınız her alışverişten size ÜCRETSİZ OLARAK üye olduğunuzda %25 indirim yapıyorum! Ve her yaptığınız alışverişten dolayı da %10 - %33 oranında teşekkür primi Banka hesabınıza yatırıyorum dese. Böyle bir market olduğunu çevrenizdeki tanıdıklarınıza haber verdiğinizde onlarda gelip alışverişlerini sizin referansınızla üye olup, onlarda böyle bir fırsattan faydalansa memnun kalırlar mı sizce? Onlarında yaptığı alış verişten dolayı size bir teşekkür olarak %10 - %33 oranında banka hesabınıza para ödese. Bu kişilerinde ömür boyu yaptığı her alış verişten dolayı size her ay düzenli bir ek gelir imkanı sunsa ne dersiniz.? Bir de bu işi dünyanın her yerindeki insanlara ulaştırabileceğinizi ve onlarında alışveriş yaptıklarını istedikleri zamanda bu işi yapabileceklerini düşünün. ÜRÜN ALMA ZORUNLULUĞUNUZ OLMADAN DA PARA KAZANACAKSINIZ.
    ÜCRETSİZ ÜYELİK LİNKİ http://www.ersag.com.tr/account.asp?mod=myaccount&sub=edit&action=register2&sponsor=559000

    YanıtlaSil