-->

15 Şubat 2018 Perşembe

Samos tarihinden sayfalar: Th. Sofulis

Themistoklis Sofulis
Kasabamızın ana caddesinin adı Themistoklis Sofulis. Otoparkın oradaki tören alanında heykeli de var. Güliz’in oğlu (8) görünce hayret etti, burada da mı Atatürk var diye. Evet dedim, yalnız burada pos bıyıklı modelini tercih ediyorlar.
Önceki kuşağın tanınmış bir devrimcisinin oğlu. Arkeoloji okumuş, hatta ciddi birkaç akademik yazı da yazmış. 1900’de ada meclisine seçilmiş. Abdülhamit despotizmine muhalefetin tırmandığı bir dönemde, “ilericilerin” lideri olmuş. Tahminimce İttihat ve Terakki teşkilatıyla ilişkisi olmalı; üslup, düşünce, bıyık, poz onlarınki. O yılların “terakki” ideolojisi tipiktir: dünya büyük devrime gebedir, elektrik ve otomobil keşfedilmiştir, köhne kurumları alaşağı etmeli!
“Gericilerin” lideri Yannis Haciyannis, Karlovasi mebusu, işadamı, zengin, Abdülhamit’ten nişan sahibi, Osmanlı ile iyi geçinmekten yana, adanın 1880-90’lardaki büyük ekonomik refahında rol oynayanlardan. Karlovasi limanını, Karlovasi-Samos karayolunu, halen adanın en köklü kurumu olan meşhur Porfiriada okulunu yaptırmış, adaya tramvay getirmiş. Şimdi gayrimilli sayılıyor; heykeli ve caddesi yok.
1908’de Meşrutiyetin ilanından önceki kargaşalık günlerinde Sofulis adadan kaçmak zorunda kalır. Selanik’e gider; Rum ihtilalci örgütü içinde yer alır. Muhtemelen masondur; Talat ve Mustafa Kemal’le tanışıyor olsa gerekir. Mart 1912’de, Osmanlıcılıkla suçlanan Samos Beyi Kopasis, Selanik’ten gönderilen bir örgüt elemanı tarafından sokak ortasında vurularak öldürülür. 20 Eylülde, Balkan Harbinin çıkmasından haftalar önce, Sofulis bir grup yurtsever kahraman ile beraber adaya ayak basar. Ayaklanma başlar, harbin ilanından bir hafta sonra, 11 Kasımda meclis Prensliği lağveder, Yunanistan’a iltihak (enosis) kararı alır.
1914’ten sonra Sofulis Atina’da Venizelos’un sağ kolu ve Liberal Parti’nin daimi iki numarasıdır. LP (Komma Filelelefthéron) cumhuriyetçi yani anti-monarşist, laik, “ilerlemeci” partidir. Aşağı yukarı bizdeki CHP karşılığıdır. Venizelos’un ön adı Elefthérios (“özgür”) olduğundan, adını “Venizelosçular” diye okumak da mümkündür. Bir yanda güçlü bir monarşist sağ, diğer yanda güçlü bir Komünist Parti arasına sıkıştığından yalpalamış ve küçülmüş, 1960’larda tükenmiştir. Sofulis o yalpalama ve tükenişin bir tür simgesi.
1924’te kısa süre başbakan olur; Anadolu muhacirleri lehine radikal bir kamulaştırma politikası başlatır. O politika hem aşırı sağın hem komünistlerin güçlenmesiyle sonuçlanır. 1936’da komünistlerin desteğiyle Meclis başkanı seçilir; o ittifak sağ diktatörlüğün pekiştirilmesine bahane sağlar. İkinci savaştan sonra sağcılarla komünistler arasında gitgide sertleşen çatışmada kah bir tarafa kah öbür tarafa meyleder; her iki tarafça hain ilan edilir. Kırılgan koalisyon hükümetlerinde iki kez daha başbakan olur. Komünistlere genel af ve barış antlaşması teklif eder; ama kralın ve ABD’nin baskısıyla geri adım atar. O adım iç savaşı tetikleyen kıvılcımdır. 1949’da iç savaşı sürdüren sağ koalisyonun başbakanıyken vefat eder.
Bir bakıma Türkiye’nin alternatif tarihi diye okumak da mümkün. Tarih okurken yalnız “ne oldu, neden oldu” diye sormamalı, “ne olabilirdi de olmadı” sorusu en az onun kadar önemli.





7 yorum:

  1. Sofules'in başbakanlık devrinde yaşanmış → https://en.wikipedia.org/wiki/Tarlis_incident

    Ayrıca,

    https://www.greeka.com/eastern_aegean/samos/samos-history/famous-samians.htm

    YanıtlaSil
  2. Yazı ile alakasız olacak ama çağrışım yaptı, 1820'lerde Yunan İsyanı sırasında Anadolu'da ve Ege Adaları'nda yaşayan Rumlara bayağı bir zulüm yapıldı diye biliyorum. Türkiye'de çoğu kişi bunları bilmez, malumatınız varsa o konuda bir yazı fena olmazdı hocam.

    YanıtlaSil
  3. Sayın Laedri, siz official fan club lideri misiniz?
    İnternet geldi beri bir kısım ansiklopedi referansçıları çoğaldı.
    Adam yapıncaya kadar aklınızın ucundan geçmemişti de şimdi mi bu referansları bizimle paylaşıyorsunuz?
    Merak etmeyin. Elimiz çalışır. İngilizce de biliyoruz. Biz de hallederiz o kadarını. Orijinal fikirlerinizle geliniz. Saygılar

    YanıtlaSil
    Yanıtlar
    1. Laedri'nin affına sığınarak: 10:47 Sana ne yahu? Zorla mı okutuyorlar? Beğenmiyorsan okumazsın. Bir insana neyi nasıl paylaşacağını dikte etmeye kalkmak nasıl bir ruh hali? İsterse kaynanasıyla kavgalarını yazar. Sana ne muhtar?

      Sil
    2. Adamı niye tersliyorsun yahu. Sana ne kardeşim. Bu yazıdan yola çıkarak Wikipedia'da gezinmiş, bulduğu ilginç şeyleri buraya atıvermiş. Ne güzel işte. Şimdi ben de bakarım...

      Laf olsun diye laf söylemeyin, artistlik yapmayın.

      Sil
  4. Sen paylaş laedri, boş ver bu tip dallamaları

    YanıtlaSil
  5. Helenistanda âdet olan muhâcir mahallesine evvelki mahallenin ismini verme çok insâni. Mesela 93 harbi muhâciri olan ninemin köyündeki sokaklara random isimler yerine Lakap + Nâm konmadı. 130 sene geçmiş vaziyet öyle ki evvelki köylerin ismini hatırlıyan kimse kalmamış. Hafızasızlaştırma ve hüviyetsizleştirme resmen.

    YanıtlaSil