22 Şubat 2017 Çarşamba

Viyana

Halkımızın merak ettiği sorulardandır. 1770’ler, bilemedin 1780’lerden itibaren Viyana dünya müziğinin başkenti olur; yüz elli yıl boyunca bir gün bile düşmez o pozisyondan. E, bunun öncesi yok mu? Birden bire mi gelindi o noktaya? 2. Joseph’in ‘Aydınlanma’sı mıdır sebep? Metternich’in gericiliği mi? 19. yy ikinci yarısının uyuşuk muhafazakârlığı mı?

TRT 3 sağ olsun, iki besteci keşfettim son aylarda. Biri Johann Christian Fischer, öbürü Georg Muffat. İlki 1710-20’lerde Viyana’da aktif, ikincisi biraz daha eski. Vallahi Johann Sebastian Bach olmasa da ona yakın ayarda ikisi de. Çağdaş İtalyan ustalarla araya fark koymaya başlamışlar ta o tarihte.

x

Tahmin yürütelim. 1699'da Osmanlı Fransız savaşları biter. Macaristan’dan devasa bir servet akmaya başlar Viyana’ya. Kültür dediğin parayla olur. Varsa paran, en iyi bestecileri de, en görkemli mimarları da satın alabilirsin; en iyi hastaneleri kurup başına en iyi tabipleri koyabilirsin.

1867’de Macaristan’ın kendi yoluna gitmesiyle kesintiye uğramış o akış. Avusturya kültürü o tarihten sonra hızla kararır, kasvet ve isyanla dolar. Gerçekten şaşırtıcı bir yoğunlukla köşe başlarını Yahudiler ve Yahudi kökenliler tutar. 1938’den bir süre önce çöker.

Bugün varlık sebebi unutulmuş bir ülke Avusturya. Derin bir anlamsızlığın ve taşralılaşmanın pençesinde. Avrupa’nın haritası değişecekse ─ ki değişmesi mümkün görünüyor ─ ilk gidecek olan orasıdır.


7 yorum:

  1. Düzeltme: George Moffat, aslinda Muffat olacak ve adam 1704 de ölmüs, belki eserleri 1710-20li yillarda meshur olagelmis olabilir.

    YanıtlaSil
  2. 1867'den sonra hızla kararmaya başlamış olsa da 1920/30'larda felsefeyi derinden etkilemiş de bir yer. Gerçi felsefeyi sanat/kültür şemsiyesinin içine koymak ne kadar doğru olur, o da ayrı mesele.

    YanıtlaSil
    Yanıtlar
    1. "Kararmış" dedim, "susmuş" değil. Belle Epoque ve 1920'ler Viyana'sı dehşetli isyankâr ve karanlık fikirler üretmiş, Freud'dan Schoenberg ve Musil'e, mimarlara, ekonomistlere kadar. Yaratıcı değil demedim, ne haddime? Beyin ölümü 1933 ile 38 arası bir tarihte.

      Sil
  3. Georg MUFFAT olacak sanırım.

    YanıtlaSil
  4. Sevan Bey merhaba, 6 aydır Viyana'da yaşıyorum ve son söylediğinize kesinlikle katılmıyorum. "Avrupa'nın haritası değişecekse ilk gidecek olan orasıdır" da ne demek? Avusturya'da üretilmiş gıda paketlerinin üzerine Avusturya bayraklı kalite sembolü basan, hatta Almanya'dan gelen üniversite öğrencilerinden bile rahatsız olan adamların ülkelerini kimseye vereceklerini sanmıyorum; ki tam olarak ne demek istediğiniz açık değil. Burada yaşam kalitesi çok yüksek, 3,5 €'ya evimden 300 metre uzaklıkta bulunan opera binasındaki etkinlikleri takip ediyorum. Buraya daha iyi bağlanmaya çalışıyorum ve yazılarınızı takip etmek bunun dışında hoşuma gidiyor. Sevgiler...

    YanıtlaSil