Azeri, Karapapak, Ahıska kişi adları

Türkiye’de Azeri adlarının yoğunlaşma alanı Iğdır merkez ile Tuzluca ilçesi. Bu iki yerde kümelenen adların bazen daha seyrek olarak Kars (Merkez, Akyaka, Digor) ile Van’a (Muradiye, Çaldıran, Özalp) yayıldığını görüyoruz. Hakkari-Yüksekova’da da Azeri bir nüfus var mı, emin olamadım. Fakat ‘Azeri adı’ olarak işaretlediğim isimlerin bir kısmının Yüksekova’da da temsil edilmesi dikkatimi çekti.

Azerbaycan ve İran doğumlu Azerilerin adlandırma pratikleri oldukça farklı. Esmira, Vügar, Terane, Kamala, Mirvari gibi modern Azerbaycan’da yaygın olan bazı adları Iğdır’lı yerli Azerilerde görmüyoruz.

Karapapaklar bugünkü Gürcistan’ın Borçalı bölgesinden iki dalga halinde Türkiye ve İran’a göçen bir topluluk. Kültürleri Azerilere yakın, fakat Azerilerin aksine Şii değil Sünniler. 1820’lerde gelen ilk grup önce Kars’a yerleşmiş. 1878’de orası Rus yönetimi altına girince büyük bölümü Mehrali Bey öncülüğünde Erzurum ve Ağrı’ya göçmüş. 1918’den sonra gelen ikinci gruba bazen Terekeme (“Türkmenler”) adı veriliyor. Yoğunlaşma alanı Kars’ın Arpaçay ilçesi ile Ardahan’ın Çıldır ilçesi. Göle’de de epey Karapapak nüfusu var. Ağrı (Tutak, Taşlıçay, Patnos), Erzurum (Narman, Horasan), Sivas (Ulaş ve Şarkışla) kayda değer Karapapak nüfusu barındıran yerler.

Ahıska Türkleri adı verilen toplumun Türkiye’deki ana yerleşim alanı Ardahan’ın Posof ilçesi. Artvin’de Şavşat’ın güney kesimi ile Ardanuç ilçesinin büyük bir bölümü de Posoflularla kısmen ortak bir kültür ve benzer kişi adlarını paylaşıyor. Bu bölgelerin ortak bir özelliği, kadim zamandan beri Ahıskalılara ait olan köy ve mezraların tümünün Gürcüce adlar taşıması.

Stalin zamanında Gürcistan’dan Orta Asya’ya (ve kısmen Azerbaycan’a) sürülen Ahıska Türklerinin büyükçe bir kesimi, bilindiği gibi, 1990’larda Türkiye’ye göçerek ülkenin çeşitli yerlerine iskan edildi. Ahıska diasporasının kişi adları yerli Ahıskalılardan farklı; Azeri ve Kırgızlarla daha büyük benzerlik gösteriyor. Yerli Ahıskalıların isimleri birçok örnekte Karapapaklarla örtüşüyor.

Aşağıda, yüzde doksanı aşan bir oranda bu üç topluluğa ait görünen kişi adlarının eksiksize yakın bir listesini görüyorsunuz. 258 adın toplam nüfusu 93.000 kişi. İsim başına ortalama nüfus 361 kişi.

Sayılanlarla birlikte değerlendirilmesi gereken bir başka topluluk, Ardahan’ın Damal ilçesi nüfusunun büyük çoğunluğunu oluşturan, Dadalı adı verilen Alevi Türkler. Ancak bu gruba ait tipik adları, varsa, tespit edip ayrıştırmayı pek başaramadım.

Azeri ve Kürt bölgelerinde ortak olan fakat diğer Türklerde kullanılmayan birkaç isim dikkatimi çekti (Humar, Zaman, Almast, Minoş, Nidem, Darçın, Siyavuş, Susan...). Bir ikisi hariç hepsinin kadın adı olması neye delalet eder?

E       Abbasali                az              Iğdır, Tuzluca

E       Abbaskulu            az              Iğdır, Tuzluca

E       Abdulali                 az              Iğdır, Tuzluca

E       Abulfet                  az/kp        Iğdır, Arpaçay

K       Abutel                    kp              Çıldır, Arpaçay

K       Adinaz                    ah             Ardahan (Merkez, Göle), Şavşat

E       Ağadede                kp              Arpaçay, Çıldır; Kelkit, Şiran

E       Ağamalı                 kp              Kars (Arpaçay)

E       Ağamemet            az/kp       

K       Alemzer                 az              Iğdır

E       Aliabbas                al/ah        Ardahan (Damal, Hanak, Posof)

E       Aliasker                  al/az/kp  

E       Aliekber                 al/az/kp   Erzincan, Iğdır, Ardahan+

E       Alikulu                   az              Iğdır (Tuzluca)

E       Alimedet               az              Tuzluca

E       Alistan                    kp              Kars (Arpaçay, Akyaka)

E       Aliyar                      ah/kp       Ardahan (Posof, Hanak, Göle), Kars (Arpaçay, Susuz)

E       Alizar                      ah             Posof

E       Allahyar                 az/kp        Iğdır, Arpaçay, Çıldır

K       Almast                   az/kr         Diyarbakır, Bingöl, Ağrı, Iğdır, Kars

E       Aman                     kp              Kars (Arpaçay)

E       Aybaba                  kp              Kars

K       Aynişan                 kp              Kars, Ardahan

E       Aynullah                az              Tuzluca

E       Babek                     az              İran, Azerbaycan

K       Badon                    ah             Oltu, Ardahan, Şavşat

K       Bahalı                     kp              Arpaçay, Çıldır, Göle, Yusufeli

K       Bahçegül               ah             Posof

E       Bahçeli                   az/kp        Ardahan (Çıldır), Kars (Arpaçay, Kağızman), Iğdır (Tuzluca)

E       Bahşullah              az              Tuzluca

E       Balabey                 ah/kp       Çıldır, Göle, Artvin

K       Balahanım            kp              Çıldır, Arpaçay, Göle, Ardahan, Şenkaya

E       Baycan                   az              Iğdır+

K       Behinaz                  ah             Posof, Şavşat; Erzincan, Gümüşhane (Şiran, Kelkit)

E       Behman                 az              Iğdır

K       Besti                       az/kp        Kars (Arpaçay, Çıldır), Göle, Aralık

E       Beyali                     al/ah        Varto, Hınıs, Tekman; Posof

E       Beysefa                  kp              Arpaçay, Çıldır, Bayburt

K       Bilkeyis                  az              Iğdır

E       Binnet                    ah/kp       Kars, Ardahan

E       Bolu                        kp              Kars (Selim, Arpaçay), Ardahan (Çıldır, Göle)

E       Caferkulu              az              Iğdır, Tuzluca

E       Camandar             ah             Şavşat

E       Cemasettin           ah             Posof

E       Cumi                       ah             Posof, Hanak

E       Çakal                      ah            

K       Çakal                      ah             Posof

E       Çilo                         ah             Ardahan (Merkez, Hanak, Posof)

K       Darçın                    az/kr         Ağrı (Doğubeyazıt, Diyadin), Iğdır

K       Derem                    az              Iğdır

E       Durdağı                  kp              Kars (Akyazı, Arpaçay)

K       Durnatel                kp              Kars (Çıldır, Arpaçay)

E       Dünyamalı            az              Azerbaycan

E       Ebulfez                   az              Iğdır, Tuzluca

E       Efes                         ah            

E       Efsal                        ah             Posof

E       Elfaz                        ah             Posof, Şavşat

K       Elmira                     az/oa      

E       Emiraslan              kp              Çıldır, Arpaçay, Ağrı

E       Emirşah                 kp              Ağrı (Eleşkirt, Tutak)+

E       Ennağı                    az              Iğdır, Tuzluca, Arpaçay

E       Ergümen               ah             Posof, Göle

E       Esedullah              az/kp        Iğdır, Arpaçay

K       Esli                          az              Iğdır, Kars (Akyaka), Van

K       Esmira                    az              Azerbaycan

E       Ezelhan                  kp              Göle, Çıldır, Arpaçay

K       Ezemet                   ah             Posof

E       Famil                      az              Iğdır (Merkez, Tuzluca)

E       Fehimdar               ah             Ardahan (Hanak, Göle), Şavşat

K       Fehminaz              ah             Ardahan (Posof, Çıldır, Merkez), Çavşat

E       Ferzali                     az              Iğdır, Tuzluca

E       Fetali                      ah/az/kp  Tuzluca, Posof, Arpaçay

K       Firengiz                  az              Iğdır, Azerbaycan

E       Firgani                    kp              Çıldır, Göle, Arpaçay, Hanak

K       Fize                         az/kp        Iğdır, Arpaçay

E       Gencehan             az              Iğdır

K       Geve                       az              Iğdır, Tuzluca, Van

K       Göçek                    az              Iğdır, Tuzluca

E       Gulamali                az              Iğdır

K       Gülebatın              ah/az        Kars, Ardahan, Iğdır

K       Gülisraf                  ah             Posof, Ardahan

K       Gültamam            ah/az        Kars (Digor, Arpaçay), Ardahan (Posof, Hanak)

E       Hacıhalil                 kp              Arpaçay, Çıldır

E       Hacımurat             kp              Arpaçay, Çıldır

E       Halay                      kp              Ardahan (Çıldır, Göle)

K       Halli                        kp              Arpaçay, Çıldır

K       Hanımzer               az/kp        Iğdır, Kars

E       Hanlar                    az              Kars

K       Haylaz                    az              Tuzluca, Taşlıçay

E       Henis                      ah             Posof, Çıldır

K       Hephanım             kp              Çıldır

K       Herat                      az/kp        Ardahan, Kars, Taşlıçay

K       Hiyar                       kp              Muş

K       Humar                    drs/kr/az

K       Huraman               az              Azerbaycan

K       Hurda                     kp              Çıldır, Arpaçay

E       Hüccet                   az/kp        Ardahan, Kars, Iğdır

K       Hüccet                   az/kp        Ardahan, Kars, Iğdır

K       İfaze                       ah             Ardahan, Şavşat

E       İmamkulu             az              Iğdır

E       İmamverdi            az              Iğdır (Merkez, Tuzluca)

K       İntimas                  kp              Çıldır, Göle, Arpaçay

E       İzhar                       ah             Posof+

K       Kalemzer               az              Iğdır

K       Kamala                  az              Azerbaycan

E       Kanberali               az              Kars, Iğdır

K       Kandef                   ah             Çıldır, Hanak

E       Kaşem                    az/kp        Iğdır, Arpaçay

E       Kaydi                      ah             Ardahan, Artvin (Şavşat, Ardanuç)

E       Kaytaran               az/kp        Iğdır, Ağrı, Van

K       Kemandar             kp              Çıldır

K       Kırmısiye               ah             Ardahan (Posof, Selim, Çıldır)

K       Kızbes                     az              Iğdır, Tuzluca, Arpaçay, Çıldır

K       Kızlarhanım          az              Kars, Ardahan

K       Kıznaz                     az              Iğdır

K       Kıztamam              az              Iğdır, Kars

K       Kızyeter                 az              Kars, Ardahan

E       Kirman                   ah             Posof, Ardahan, Göle, Şavşat

K       Kirşan                     ah             Ardahan

K       Köser                      az              Iğdır

E       Köşeli                     ah             Posof, Ahıska

E       Kulu                        ah/az        Kars, Iğdır, Van, Ardahan

K       Kübare                   az              Iğdır, Tuzluca

E       Lemyaz                  ah             Çıldır, Hanak, Posof

K       Lezife                      az              Iğdır

K       Lübeze                   ah             Posof

K       Maman                  az              Iğdır, Kars

K       Mamaş                  az              Kars (Digor, Kağızman), Ağrı (Eleşkirt)

E       Mecmeddin          ah             Çıldır, Hanak, Arpaçay, Göle

E       Mehmani              kp              Arpaçay, Çıldır

E       Mehmettağı         az              Iğdır, Kars

K       Meleksima            kp             

K       Melice                    ah             Şavşat, Ardanuç+

K       Menzer                  az              Kars, Iğdır

E       Merdali                  al/ah        Ardahan (Damal, Posof, Hanak)

K       Merdinaz               ah             Şavşat

E       Merdinşah            ah             Hanak, Posof, Şavşat

K       Mesme                  az/kp        Arpaçay, Çıldır, Iğdır

E       Meydan                 ah             Posof, Şavşat

E       Meydanali            az              Tuzluca, Arpaçay, Çıldır

K       Meyhanım            kp              Kars, Çıldır, Arpaçay

E       Midal                      ah             Posof, Şavşat

E       Midayet                 ah             Artvin (Şavşat, Ardanuç)

E       Midayim                ah             Şavşat

E       Mihrali                   kp              Kuzeydoğu illeri

K       Minaye                  az              Ardahan, Çıldır, Azerbaycan

K       Minoş                     az/kr        

K       Mirvari                   az              Azerbaycan, Başkale, Yüksekova

E       Mizam                    ah/oa      

K       Morgül                   az/kp        Hanak, Tuzluca, Taşlıçay

E       Muhbali                 az              Iğdır

E       Mukim                   ah             Posof, Şavşat, Erzurum (kuzey)

E       Müftali                   az              Iğdır, Kars

E       Mürtüzali              kp              Çıldır

E       Nağdali                  az              Kars, Iğdır

K       Nargile                   az              Tuzluca, Azerbaycan

K       Nargüzel                ah/kp       Ardahan (Hanak, Çıldır), Erzurum (Şenkaya)+

K       Narhanım              ah             Kars, Ardahan+

K       Natavan                az             

E       Navruzali               az              Iğdır, Tuzluca

E       Nazarali                 az              Iğdır, Tuzluca

K       Nazhanım             ah/kp       Ardahan (Posof, Göle, Çıldır), Erzurum (Oltu, Şenkaya)

E       Necef                     az/kp        Iğdır, Arpaçay+

E       Necefkulu             az              Iğdır (Tuzluca)

E       Necettin                az/kp        Kars (Arpaçay, Çıldır), Iğdır

K       Necife                    az/kp        Iğdır (Merkez, Tuzluca), Arpaçay, Ağrı

K       Nidem                    az/kr        

K       Nisficihan              az              Van (Erciş), Ağrı (Patnos, Bulanık), Muş (Malazgirt)

K       Nubar                     az              Iğdır, Van

K       Nunuş                    ah             Ardahan (Hanak, Posof)

E       Nurhat                   az              Iğdır

E       Ocak                       ah             Posof

E       Ocakverdi             kp              Arpaçay, Çıldır

K       Ofelya                    az              Azerbaycan

E       Orman                   kp              Ardahan (Çıldır, Göle, Hanak)

K       Pantuş                   ah             Hanak, Posof, Şavşat

K       Paşabaton            ah             Şavşat

K       Payton                   ah             Hanak, Susuz, Göle

E       Penah                    az              Iğdır

K       Püste                      az              Iğdır, Tuzluca, Akyaka

E       Rasettin                 ah             Posof

K       Rubabe                  az              Iğdır

K       Ruhize                    ah             Şavşat, Posof

K       Sabahgül               az              Iğdır, Tuzluca

E       Sabrali                    az              Iğdır (Merkez, Tuluca), Digor

E       Safali                      ah             Posof

K       Salatın                    kp              Arpaçay, Çıldır

K       Saltan                     kp              Arpaçay, Çıldır

K       Saran                      kp              Arpaçay, Çıldır

K       Satut                      ah             Posof, Ardahan, Şavşat

E       Savat                      kr/kp       

K       Sayalı                     ah/kp       Ardahan, Kars, Iğdır

K       Sayat                      kp              Kars, Ardahan (Çıldır)

E       Saymaz                  az              Iğdır

E       Seferali                  az              Iğdır (Merkez, Tuzluca)

E       Sement                  ah/az        Iğdır, Ardahan

E       Sevdakar               kp              Çıldır, Arpaçay, Ardahan

E       Seyfidar                 ah             Posof, Ardahan, Şavşat

K       Simizar                   kp              Erzurum, Kars, Ardahan, Iğdır, Ağrı

K       Sinezar                   kp              Kars (Arpaçay, Göle)

E       Siyavuş                  az/kr        

K       Söhben                  ah             Posof, Göle, Çıldır

E       Sultanali                az              Iğdır, Tuzluca, Arpaçay

K       Sura                        ah/az        Kars, Iğdır+

K       Susan                     az/kr         Iğdır, Ağrı, Kars

K       Sürahi                    ah/kr        Ardahan (Çıldır, Hanak, Posof); Van, Hakkari, Şırnak

E       Sürmeli                  az/kp        Kars, Ardahan, Iğdır, Ağrı+

E       Şahbender            ah/kp       Posof, Çıldır, Arpaçay

E       Şahbudak             ah             Posof, Çıldır

E       Şahset                    ah             Erzurum (kuzey), Ardahan (Merkez, Posof), Artvin (Şavşat)

K       Şamazet                ah             Ardahan, Posof, Şavşat

E       Şemistan               ah/kp       Ardahan, Kars

K       Şerebani                az              Iğdır, Tuzluca

K       Şetaret                   ah             Posof, Ardahan

E       Şirmehmet            az              Tuzluca

K       Tamarya                az              Iğdır, Tuzluca

K       Tamaşa                  ah             Posof, Çıldır, Arpaçay

K       Tamine                  ah             Hanak

K       Tamire                   ah             Şavşat, Hanak, Azerbaycan, Gürcistan

E       Tarlan                     az              Azerbaycan

K       Tavat                      kp              Arpaçay

E       Tazebey                 kp              Çıldır, Arpaçay, Ardahan

E       Tekmez                  az              Iğdır, Kars

K       Teknur                   ah/az        Iğdır, Posof

K       Teller                      kp              Arpaçay, Çıldır, Susuz

E       Tellibey                  kp              Arpaçay

E       Temcit                    ah             Posof

E       Temindar              ah             Posof, Şavşat, Ardanuç

E       Temraz                   kp              Arpaçay, Çıldır

K       Terane                   az              Azerbaycan

K       Terlan                     ah/az        Kars (Arpaçay), Ardahan (Hanak, Posof), Iğdır

E       Tevekkül               az              Iğdır, Tuzluca

K       Teyfe                      az              Iğdır, Kars

E       Tohit                       az              Iğdır (Merkez, Tuzluca)

K       Tonya2                  az              Kars, Iğdır, Çaldıran

K       Toyuz                     kp              Çıldır, Arpaçay, Göle

K       Tuncu                     az/kp        Arpaçay, Çıldır, Tuzluca

K       Tuntul                    ah             Ardahan, Artvin (Ardanuç, Şavşat)

E       Ulgar                      ah             Posof, Hanak

K       Urbaba                  az/kp        Tuzluca, Arpaçay, Kars

K       Urubiye                 ah             Ardahan (Posof, Göle), Oltu

K       Üreyze                   az              Iğdır

K       Vesbiye                  ah             Posof, Çıldır

K       Vesme                    az              Iğdır (Merkez, Tuzluca)

E       Vügar                     az              Azerbaycan

E       Yadullah                az              Iğdır, Tuzluca

E       Yaylabeyi              kp              Çıldır, Arpaçay+

E       Yazdan                   ah             Posof

E       Zaman                   kr/az         Siirt, Mardin, Batman, Iğdır, Kars

E       Zamanhan            kp              Ağrı

K       Zemile                    yg/az       

K       Zenne                     ah             Posof, Şavşat

E       Zerafettin              ah             Posof

K       Zerkalem               az/kp        Arpaçay, Çıldır

K       Zinifer                    ah             Ardahan, Şavşat

E       Ziyatali                   az              Iğdır (Tuzluca)

E       Zürbe                     kp              Ağrı, Ardahan

az = Azeri, ah = Ahıskalı, kp = Karapapak, oa = Orta Asya ve Afganistanlı, yg = Yugoslavya göçmeni

Cumhuriyet öncesi Türkçe kişi adları

Listede 1923 yılından önce doğmuş olup 2009’da hayatta olanlar arasında ‘Türkçe’ ya da ‘Türkçe karışık’ olarak işaretlediğimiz adların dökümünü görüyoruz. ‘Cumhuriyet öncesi Türkçe isim envanteri’ni eksiksiz olarak vermekten uzak bir listedir, çünkü yaştan dolayı çok seyrelmiş bir örnekleme dayanır (listedekilerin en genci 86, en yaşlısı 115 yaşındadır). Yine de isimlerin ‘üslubu’ hakkında bize hayli net bir fikir verir.

Kökeni başka dilden geldiği halde Türkçeleşmiş cins adlarından türetilen isimler (Bayram, Fındık, Portakal, Pamuk, Çelebi) ve Türkçe kurala göre inşa edilmiş bileşikler (Gülsima, Hüdaverdi, Mirzabey, Tazegül) burada Türkçe kabul edilmiştir.

İsimlerin tamamına yakını Anadolu taşrasına aittir. Sivas, Tokat, Amasya yöresinde Alevi olduklarını tahmin edebileceğimiz kesimlerde Türkçe isimlerin çokluğu dikkati çeker. Antalya, Muğla, Burdur tarafında Türkçe yoğunluğu muhtemelen Yörük kültürüne işaret eder. İlginç bir detay, 1918’e de Rus egemenliğinde olan Kars ve Ardahan illerindeki Karapapak/Terekeme toplumuna özgü Türkçe adların bolluğudur.

Bir elin parmakları kadar dahi olsa, İstanbul elitleri arasında İkinci Meşrutiyetin ilk yıllarından itibaren milli ve ideolojik tınılı ‘Yeni Türk’ adlarına rastlanır: Alparslan (1911), Aytekin (1921), Oğuzkan (1921), Yüksel (1922), Kurtuluş (1922), Yılmaz (1923)... Bu tür isimler 1934-35’teki Türkçe isim seferberliğinden sonra patlama şeklinde artış gösterecektir.

Dikkati çeken bir örnek 1921 İstanbul Beyoğlu doğumlu Şaban Suudi Bey kızı Cumhuriyet Hanım’dır. Gerçi Arapça kökten Türkçede üretilen ‘Cumhuriyet’ adını Türkçe saymalı mıyız, emin olamadım.

1894: Döndü (K), Fidan (K), Hanım (K), Neni (K), 1895: Güzel (K), Hatun (K), 1896: Dulkadın (K), 1899: Bayram (E), Bozan (E), Döne (K), Dursun (E), Gözel (K), 1900: Dudu (K), Yeter (K), 1902: Durdu (K), Şahgül (K), 1903: Dede (E), Pullu (K), Temer (E), 1904: Ağçe (K), Gülsün (K), Güneş (K), Pamuk (K), 1905: Ballı (K), Fındık (K), Güller (K), Neslihan (K), 1906: Satılmış (E), Telli (K), 1907: Bibi (K), Sarı (K), Yıldız (K), 1908: Akhanım (K), Çelebi (E), Durkadın (K), Durmuş (E), Dursune (K), Hatın (K), Saruhan (E), 1909: Akkadın (K), Akkız (K), Altun (K), Durali (E), Duran (K), Durdu (E), Hanime (K), İpek (K), Kiraz (K), Saçlı (K), Sırma (K), Yazgül (K), Yosma (K), 1910: Akgül (K), Bala (K), Çakal (K), Çiçek (K), Dursun (K), Fenar (K), Güner (K), Hayırlı (K), İlbeyi (E), İnci (K), Maviş (K), Mavuş (K), Suna (K), Turhan (E), Yaşa (K), Yaşar (K), 1911: Alparslan (E), Ana (K), Bayramhan (K), Buluş (E), Çınar (K), Durna (K), Düne (K), Gülsen (K), Hanteymur (E), Haskadın (K), Şahhanım (K), Yaşar (E), 1912: Anacık (K), Arslan (E), Aynur (K), Bego (E), Bozan (K), Çakır (K), Demir (E), Demire (K), Diri (K), Dönüş (K), Duduş (K), Durak (E), Durane (K), Güler (K), Gülsima (K), Gültekin (K), İlhan (K), Karakaş (K), Neslehan (K), Pulli (K), Sarıkız (K), Yaşime (K), Yaşin (E), 1913: Ağca (K), Ayla (K), Aysel (K), Durcan (K), Durhanım (K), Geyik (K), Gögerçin (K), Gülali (E), Gülverdi (K), Han (K), İncu (K), Karakız (K), Kaya (K), Mirzabey (E), Orhan (E), Sevgili (K), Sevgilli (K), Sevim (K), Sürmeli (E), Tursun (K), Ülker (K), 1914: Ağa (E), Altın (K), Anık (K), Aysan (K), Balahanım (K), Bayram (K), Bektaş (E), Doğan (E), Döndüye (K), Duran (E), Duranca (K), Gönül (K), Guli (E), Gülsan (K), Gülşeher (K), Gümüş (K), Hashatun (K), Hüdaverdi (E), Kabehan (K), Karaman (K), Kaytancı (E), Kılaptan (K), Koyun (K), Menteşe (K), Pambık (K), Petek (K), Sarıgül (K), Sili (K), Sona (K), Süren (E), Tazegül (K), Torun (E), Tumbula (K), Tursun (E), Ülger (K), 1915: Ayten (K), Baci (K), Bekdeş (E), Dura (K), Durhasan (E), Göğüş (K), Hanbegi (K), Hanume (K), Keklik (K), Nano (K), Nenehanım (K), Paşa (E), Portakal (K), Pumpul (K), Sarhan (E), Sevi (K), Yolcu (E), 1916: Afşar (E), Allı (K), Aslan (E), Atabey (E), Avşar (E), Ayçiçeği (K), Aydın (E), Beyler (E), Boybeği (E), Büber (K), Çakıra (K), Çili (K), Daştan (E), Duman (K), Durana (K), Dursuna (K), Gençağa (E), Gökkız (K), Gülhan (K), Gülten (K), Güneşi (K), Güvercin (K), Hüdaver (K), İnce (K), İsmigül (K), Karabey (E), Koçali (E), Mavişe (K), Nenni (K), Nislihan (K), Parlak (K), Sevgül (K), Sevinç (K), 1917: Adıgüzel (K), Ağabey (E), Akana (K), Allahverdi (E), Armağan (K), Ayseli (K), Balabek (E), Bekteş (E), Çapan (E), Çilli (K), Döney (K), Gülahmet (E), Gülen (K), Gülsime (K), Gültekin (E), Gülümser (K), Gülyar (K), Gürsel (K), Hakverdi (E), Haskız (K), Karahan (E), Kaymak (K), Keleş (E), Laçin (E), Oğulhayat (K), Pala (E), Pambuk (K), Safigül (K), Sarı (E), Satılmış (K), Sevgi (K), Tuygun (K), Yazgülü (K), Yazıcı (E), Yiğit (E), 1918: Aliyar (E), Altındal (K), Balabey (E), Balhanım (K), Bebeka (K), Betigül (K), Çakır (E), Diler (K), Durmiş (E), Eren (E), Gövercin (K), Gülce (K), Gülüm (K), Gündoğdu (E), Güzelhan (K), Harika (K), İpek (E), Karaca (E), Kayakız (K), Kınalı (K), Köpük (K), Kulu (E), Panmuk (K), Papiş (K), Paşa (K), Paşabey (E), Sevil (K), Seviş (E), Sürme (K), Şeviş (E), Topgül (K), Torun (K), Yayla (K), Yüksel (K), 1919: Adıgüzel (E), Alaybey (E), Alkız (K), Ayhan (E), Beycan (E), Beyhan (K), Beyzade (K), Bibican (K), Bigüm (K), Bihan (K), Bilhan (K), Bulduk (E), Coşkun (E), Çavuş (E), Çeker (K), Dağıstan (E), Daşdan (E), Dönmüş (K), Durbaba (E), Dursungül (K), Dursunhatun (K), Fındıka (K), Fuliye (K), Giyik (K), Göksen (E), Gökşen (E), Gülücan (E), Güney (K), Güngör (K), İncir (K), Karı (K), Kına (K), Kızyeter (K), Köroğlu (E), Küçükhanım (K), Laçın (K), Liman (E), Namegül (K), Nene (K), Panbuk (K), Puli (K), Selcik (K), Sonı (K), Sürmeli (K), Taştan (E), Tosun (E), Turfanda (K), Yaldız (K), Yılmaz (K), Yurdanur (K), 1920: Ağgül (K), Alay (E), Ayhan (K), Bacey (K), Bebek (E), Bulunmaz (K), Canlar (K), Canşah (K), Doyduk (K), Döndiye (K), Duduhan (K), Dudunaz (K), Durdağı (E), Dure (K), Duru (K), Ebe (K), Elbeği (E), Elma (K), Göze (K), Gulu (E), Gülay (K), Güler (E), Gülşehri (K), Gülterim (K), Gündüz (E), Günnaz (K), Hannene (K), Hanum (K), Hırızmalı (K), İlhane (K), Karabek (E), Karşı (E), Kızlarbeği (K), Koçi (E), Kukuk (K), Küçükkız (K), Nurdan (K), Nurhane (K), Pupul (K), Selçuk (E), Sengül (K), Sevile (K), Sevimbay (K), Şenlik (E), Taşdan (E), Tatlı (K), Umut (E), Yaylagül (K), Zerrigüzel (K), 1921: Afşar (K), Ağali (E), Ağan (E), Ağcahan (K), Alaybegi (E), Allahverdihacı (E), Aysen (K), Aytekin (E), Başkadın (K), Bayrame (K), Bekdaş (E), Beyzade (E), Biber (K), Bilge (K), Cansel (K), Cici (K), Cumhuriyet (K), Çakkal (K), Çetin (E), Çimen (K), Dilek (K), Dudugül (K), Durgadın (K), Durkız (K), Durmuş (K), Dursume (K), Dursunhan (K), Duruş (K), Duygu (K), Dünyamalı (E), Ercan (E), Erdoğan (E), Fener (K), Filiz (K), Gülaçtı (K), Gülağa (E), Gülican (E), Güllühan (K), Gülmehmet (E), Gültan (K), Gümüşi (K), Günnar (K), Hanımzade (K), Hatuney (K), Hatuni (K), İlgi (E), İsmigüzel (K), İsminaz (K), Kabahan (K), Kara (E), Kaya (E), Kayahanım (K), Merme (K), Oğuzkan (E), Sadegül (K), Sancak (E), Sancaktar (E), Selçuk (K), Sili (E), Sol (K), Taşkadın (K), Tekin (E), Telli (E), Tellinaz (K), Tello (K), Uğur (K), Yahşi (K), Yasa (E), Yaşa (E), Yıldırım (E), 1922: Abbaskulu (E), Ağadede (E), Akten (K), Altıntaş (K), Altunkız (K), Arman (K), Aybas (E), Ayfer (K), Baton (K), Belli (K), Beysefa (E), Bulut (E), Dönek (K), Duduye (K), Durfani (K), Durmaz (E), Erten (K), Erzade (E), Fındık (E), Gökçe (K), Gömüş (E), Görçek (K), Güldürsün (K), Gülhüseyin (E), Gülsin (K), Hantemur (E), Haslar (K), Hüdaverdi (K), Işık (E), İlhan (E), Kaçak (E), Kaplan (E), Karaman (E), Kaykusuz (E), Kulihan (E), Kurtce (E), Kurtçe (E), Kurtuluş (K), Kutlu (K), Küçük (E), Küçükkadın (K), Mirsevdin (E), Neneli (K), Nini (K), Nurhan (E), Nurhan (K), Özcan (E), Özgül (K), Papi (K), Papili (K), Punpul (K), Sevgüle (K), Şengün (E), Tanrıverdi (E), Taşdemir (E), Tombuş (K), Tonbul (K), Turcan (K), Tümen (K), Uğurlu (E), Üzüm (K), Vural (E), Yalçın (E), Yıldıze (K), Yüksel (E), Zergüzel (K), 1923: Ağacan (E), Akbal (E), Akça (K), Arman (E), Asen (K), Atabay (E), Aytekin (K), Bacıkalfa (K), Bahalı (K), Binbaşı (E), Birsen (K), Birşen (K), Bulut (K), Cumalı (K), Cumhuriye (K), Çayan (K), Çelebi (K), Çelik (E), Çiçeke (K), Daşdemir (E), Demirzade (K), Döndüke (K), Döni (K), Durhan (K), Düzgün (E), Eğlence (K), Ercivan (E), Erdem (E), Fiyatlı (K), Gelin (K), Gencoali (E), Göksen (K), Gökşen (K), Gülayet (K), Gülse (K), Gültop (K), Günnas (K), Günsel (K), Güzel (E), Hurcihan (K), Huricihan (K), İlbeği (E), Karkaş (K), Kayalı (K), Kızılgül (K), Kuguk (K), Kütük (K), Mermer (K), Mermerşah (K), Mirbey (E), Ocakverdi (E), Özhan (E), Seringül (K), Sevmiye (K), Solmaz (K), Sonna (K), Sürgün (E), Şahigül (K), Şeherli (K), Tabur (E), Taştan (K), Tirfanda (K), Tuğral (E), Tüter (K), Uluğ (E), Ülke (K), Yaşah (K), Yavuz (E), Yaylalı (K), Yeniçeri (E), Yettiye (K), Yılmaz (E), Yolçi (E), Zelgüzel (K).

 

Alfabetik sıra:

Abbaskulu, Adıgüzel, Afşar, Ağa, Ağabey, Ağacan, Ağadede, Ağali, Ağan, Ağca, Ağcahan, Ağçe, Ağgül, Akana, Akbal, Akça, Akgül, Akhanım, Akkadın, Akkız, Akten, Alay, Alaybegi, Alaybey, Aliyar, Alkız, Allahverdi, Allahverdihacı, Allı, Alparslan, Altın, Altındal, Altıntaş, Altun, Altunkız, Ana, Anacık, Anık, Armağan, Arman, Arslan, Asen, Aslan, Atabay, Atabey, Avşar, Aybas, Ayçiçeği, Aydın, Ayfer, Ayhan, Ayla, Aynur, Aysan, Aysel, Ayseli, Aysen, Aytekin, Ayten, Bacey, Baci, Bacıkalfa, Bahalı, Bala, Balabek, Balabey, Balahanım, Balhanım, Ballı, Başkadın, Baton, Bayram, Bayrame, Bayramhan, Bebek, Bebeka, Bego, Bekdaş, Bekdeş, Bektaş, Bekteş, Belli, Betigül, Beycan, Beyhan, Beyler, Beysefa, Beyzade, Biber, Bibi, Bibican, Bigüm, Bihan, Bilge, Bilhan, Binbaşı, Birsen, Birşen, Boybeği, Bozan, Bozan, Büber, Bulduk, Bulunmaz, Buluş, Bulut, Çakal, Çakır, Çakıra, Çakkal, Canlar, Canşah, Cansel, Çapan, Çavuş, Çayan, Çeker, Çelebi, Çelik, Çetin, Çiçek, Çiçeke, Cici, Çili, Çilli, Çimen, Çınar, Coşkun, Cumalı, Cumhuriye, Cumhuriyet, Dağıstan, Daşdan, Daşdemir, Daştan, Dede, Demir, Demire, Demirzade, Dilek, Diler, Diri, Doğan, Döndiye, Döndü, Döndüke, Döndüye, Döne, Dönek, Döney, Döni, Dönmüş, Dönüş, Doyduk, Dudu, Dudugül, Duduhan, Dudunaz, Duduş, Duduye, Dulkadın, Duman, Düne, Dünyamalı, Dura, Durak, Durali, Duran, Duran, Durana, Duranca, Durane, Durbaba, Durcan, Durdağı, Durdu, Durdu, Dure, Durfani, Durgadın, Durhan, Durhanım, Durhasan, Durkadın, Durkız, Durmaz, Durmiş, Durmuş, Durna, Dursume, Dursun, Dursuna, Dursune, Dursungül, Dursunhan, Dursunhatun, Duru, Duruş, Duygu, Düzgün, Ebe, Eğlence, Elbeği, Elma, Ercan, Ercivan, Erdem, Erdoğan, Eren, Erten, Erzade, Fenar, Fener, Fidan, Filiz, Fındık, Fındıka, Fiyatlı, Fuliye, Gelin, Gençağa, Gencoali, Geyik, Giyik, Gögerçin, Göğüş, Gökçe, Gökkız, Göksen, Gökşen, Gökşen, Gömüş, Gönül, Görçek, Gövercin, Göze, Gözel, Gülaçtı, Gülağa, Gülahmet, Gülali, Gülay, Gülayet, Gülce, Güldürsün, Gülen, Güler, Gülhan, Gülhüseyin, Guli, Gülican, Güller, Güllühan, Gülmehmet, Gülsan, Gülse, Gülşeher, Gülşehri, Gülsen, Gülsima, Gülsime, Gülsin, Gülsün, Gültan, Gültekin, Gülten, Gülterim, Gültop, Gulu, Gülücan, Gülüm, Gülümser, Gülverdi, Gülyar, Gümüş, Gümüşi, Gündoğdu, Gündüz, Güner, Güneş, Güneşi, Güney, Güngör, Günnar, Günnas, Günnaz, Günsel, Gürsel, Güvercin, Güzel, Güzelhan, Hakverdi, Han, Hanbegi, Hanım, Hanime, Hanımzade, Hannene, Hantemur, Hanteymur, Hanum, Hanume, Harika, Hashatun, Haskadın, Haskız, Haslar, Hatın, Hatun, Hatuney, Hatuni, Hayırlı, Hırızmalı, Hüdaver, Hüdaverdi, Hurcihan, Huricihan, İlbeği, İlbeyi, İlgi, İlhan, İlhane, İnce, İnci, İncir, İncu, İpek, Işık, İsmigül, İsmigüzel, İsminaz, Kabahan, Kabehan, Kaçak, Kaplan, Kara, Karabek, Karabey, Karaca, Karahan, Karakaş, Karakız, Karaman, Karı, Karkaş, Karşı, Kaya, Kayahanım, Kayakız, Kayalı, Kaykusuz, Kaymak, Kaytancı, Keklik, Keleş, Kılaptan, Kına, Kınalı, Kiraz, Kızılgül, Kızlarbeği, Kızyeter, Koçali, Koçi, Köpük, Köroğlu, Koyun, Küçük, Küçükhanım, Küçükkadın, Küçükkız, Kuguk, Kukuk, Kulihan, Kulu, Kurtce, Kurtçe, Kurtuluş, Kutlu, Kütük, Laçin, Laçın, Liman, Maviş, Mavişe, Mavuş, Menteşe, Merme, Mermer, Mermerşah, Mirbey, Mirzabey, Namegül, Nano, Nene, Nenehanım, Neneli, Neni, Nenni, Neslehan, Neslihan, Nini, Nislihan, Nurdan, Nurhan, Nurhane, Ocakverdi, Oğulhayat, Oğuzkan, Orhan, Özcan, Özgül, Özhan, Pala, Pambık, Pambuk, Pamuk, Panbuk, Panmuk, Papi, Papili, Papiş, Parlak, Paşa, Paşa, Paşabey, Petek, Portakal, Puli, Pulli, Pullu, Pumpul, Punpul, Pupul, Saçlı, Sadegül, Safigül, Şahgül, Şahhanım, Şahigül, Sancak, Sancaktar, Sarhan, Sarı, Sarıgül, Sarıkız, Saruhan, Satılmış, Şeherli, Selcik, Selçuk, Sengül, Şengün, Şenlik, Seringül, Sevgi, Sevgili, Sevgül, Sevgüle, Sevi, Sevil, Sevile, Sevim, Sevimbay, Sevinç, Seviş, Şeviş, Sevmiye, Sili, Sırma, Sol, Solmaz, Sona, Sonı, Sonna, Suna, Süren, Sürgün, Sürme, Sürmeli, Tabur, Tanrıverdi, Taşdan, Taşdemir, Taşkadın, Taştan, Tatlı, Tazegül, Tekin, Telli, Tellinaz, Tello, Temer, Tirfanda, Tombuş, Tonbul, Topgül, Torun, Tosun, Tuğral, Tumbula, Tümen, Turcan, Turfanda, Turhan, Tursun, Tüter, Tuygun, Uğur, Uğurlu, Ülger, Ülke, Ülker, Uluğ, Umut, Üzüm, Vural, Yahşi, Yalçın, Yaldız, Yasa, Yaşa, Yaşah, Yaşar, Yaşime, Yaşin, Yavuz, Yayla, Yaylagül, Yaylalı, Yazgül, Yazgülü, Yazıcı, Yeniçeri, Yeter, Yettiye, Yiğit, Yıldırım, Yıldız, Yıldıze, Yılmaz, Yolçi, Yolcu, Yosma, Yüksel, Yurdanur, Zelgüzel, Zergüzel, Zerrigüzel

İhtilal nasıl yapılır

Devrimlerin (revolution) temel özelliği öngörülemez olmalarıdır. Öngörülebilse zaten önlenirdi. Orduyu, polisi, istihbaratı, yargıyı, para kaynaklarını elinde tutan Devlet, yıkıcı tehdidin nereden geleceğini bilse ona göre tedbir almaz mı?

1776 ABD’sine, 1789 Fransa’sına, 1917 (Şubat) Rusya’sına bakıyoruz. 1964 Zanzibar’ı, 1978 İran’ı, 1989 Doğu Almanya’sı, Çekoslovakya’sı, Romanya’sı, 2011 Tunus’u ile karşılaştırıyoruz. Hepsinde kurulu siyasi düzen bir halk ayaklanmasıyla tepetaklak oldu. Hiç birinde olacakları iki üç hafta önceden kestirebilen kimse duyulmadı. Rejimin devrilmesinden 24 saat önce aklı başında insanlara sorulsa muhtemelen yarıdan fazlası “mümkün değil” deyip gülerdi. Hiç birinde – bildiğimiz kadarıyla – ayaklanma örgütlü veya planlı olarak gerçekleşmedi. Hiç birinde olayları kontrol edebilecek nitelikte bir ihtilal örgütü yoktu; olanlar ihtilalden sonra belirdi. Kimsenin hedeflere ve amaçlara ilişkin dişe gelir bir fikri yoktu. Yarına ilişkin bir proje, şayet varsa, soyut birtakım hayallerden ve platonik sloganlardan ibaretti. Ortak duyguydu belirleyici olan: “Yeter artık!”

Sonradan dönüp bakınca, rejimin direniş gücünü aylar önceden kıran, inandırıcılığını zedeleyen ipuçlarını yakalamak mümkün tabii. Fransa’da maliye bakanının istifası, Vizille Şatosu bildirisi, kralın önce meclisi toplantıya çağırıp sonra kapatmaya teşebbüs etmesi... Rusya’da Rasputin’in öldürülmesi, çariçenin gitgide olayların kontrolünü kaybetmesi... 1989’da Gorbaçov’un Almanya’dan asker çekme kararı, Macaristan’ın sınırları açması... Geriye bakınca yaklaşan fırtınanın habercileri oldukları anlaşılıyor. Ama yaşanırken bunu fark eden kaç kişi oldu? Daha doğrusu: Tarih boyunca her gün bir şekilde kıyametin yaklaştığını haber verip haksız çıkan milyonlardan farkları – varsa – neydi?

Devrimlerin hiç birini bir “devrim örgütü” hazırlamadı. Daha ileri gidelim. Ele gelir bir devrim örgütü varsa o yerde devrim olmaz. Çünkü Devlet bilir ve tedbir alır. Bir adım daha: Varolan düzen içinde yer tutan devrim örgütü ister istemez düzenin bir parçası haline gelir; iktidar yapıları ve güç kaynakları oluşur. Hükümeti devirip başa geçse de var olan güç dengelerinde büyük yara açamaz. Bkz. Türkiye 1908.

Hani Bolşevik Parti diyeceksiniz. Demeyin. Çarlık rejimini deviren halk ayaklanmasında RSDP’nin bilinen bir rolü yoktur. Lenin Zürich'te saçma sapan ekonomi analizleri yazmakla meşguldü; Troçki New York'ta Yidiş gazetelerine makale yetiştiriyordu; Stalin Sibirya'da sürgündeydi. Parti ancak devrimi izleyen kaos günlerinde palazlandı. Ekim ayında birkaç yüz kişilik bir kadroyla baskın yapıp Kerensky’nin geçici hükümetini devirdi. Sonra ülke çapında devlet teşkilatının (ve ordunun) yeniden kurulmasında baş rolü oynadı. Devrimin değil, olsa olsa karşı-devrimin örgütleyicisidir.

Önümüzdeki aylar ve yıllarda dünyanın her yerinde bu konuları bol bol tartışma fırsatı olacak görünüyor, o yüzden şey ettim.

Kürt adlarında son durum

19 Mayıs'ta bir Kürt isimleri listesi vermiştim. Çalışma devam ettikçe liste büyüdü, hatalar ayıklandı. Son durum böyle. Birinci liste, Türkiye genelinde yüzde 90'ı aşkın oranda Kürt kökenlilerin kullandığı isimler. İkinci liste Urfa, Mardin, Siirt, Hatay yöresinde hem Araplarda hem Kürtlerde kullanılan, ya da Arap mı Kürt mü olduğunu kestiremediğim isimler. Üçüncü liste Kürt Alevi isimleri. Dördüncüsü, ayrı bir kültür alanı olan Dersim isimleri. Ayrıntılı bilgi için Nişanyan Adlar sitesine bakınız.

Yarın da Azeri ve Karapapak isimlerine değiniriz.

Kürt adları 1248 isim, 1.587.903 nüfus

ERKEK

Abdulaziz, Abdulbasir, Abdulbasit, Abdulbedih, Abdulcelil, Abdulferit, Abdulgaffar, Abdulgafur, Abdulgani, Abdulhabib, Abdulhadi, Abdulhafız, Abdulhakim, Abdulhalik, Abdulhalim, Abdulhalit, Abdulhaşim, Abdulhaydar, Abdulilah, Abdulkadim, Abdulkahhar, Abdulkudus, Abdullatif, Abdulmelik, Abdulmenaf, Abdulmevla, Abdulmuhsin, Abdulmusa, Abdulnasır, Abdulsebur, Abdulselam, Abdulsettar, Abdulvahap, Abdulvasip, Abdulveli, Abdulvesah, Abdurrezak, Acaç, Adam, Ademrıza, Adi, Ado , Afo, Agit, Ago, Ahin, Ahmo, Ahya, Ait, Akit, Ako, Alayi, Alhas, Alik, Aliko, Alişir, Alo, Amed, Ami, Amo, Arfo, Arjen, Aşıti, Attar, Avani, Avdel, Azadi, Azat, Azettin, Azimşer, Azo, Baba, Babi, Babik, Bahoz, Bakıl, Bapir, Bari, Basit, Baso, Basravi, Başo, Baver, Bayloz, Baz, Bazi, Bazit, Bazo, Bebekir, Beco, Bedel, Bedevi, Bedih, Bedin, Bedirhan, Bedo, Bedran, Begendi, Bego, Behmen, Behrem, Beko, Benzade, Beran, Berces, Berhem, Berho, Beritan, Berken, Berzan, Besri, Beter, Bijdar, Bilan, Billo, Bimal, Binaf, Bino, Biret, Birik, Birindar, Biro, Bobil, Bonci, Boro, Botan, Boti, Bozan, Bozo, Brusk, Bubo, Buti, Cahil, Cano, Cebeli, Ceduh, Cehver, Cellat, Cello, Cembeli, Cerdo, Cevli, Cezo, Cibo, Cibri, Cidan, Ciğerhun, Cindi, Cuman, Cundullah, Cüzeyri, Çavraş, Çavşin, Çavu, Çeko, Çelik2, Çerhe, Çeto, Çiya, Çoli, Çuço, Çuro, Danko, Davaz, Daveti, Dedo, Dekman, Delal, Deli, Delibaş, Delil, Delli, Dello, Dengin, Dengir, Derbas, Dero, Dersim, Dılovan, Dırbaz, Dijvar, Dilbirin, Dilgeş, Dilo, Dimo, Dino, Dirbo, Dirih, Divali, Diyadin, Dodo, Ebettin, Ebuzeyit, Edo, Ehdünür, Emer, Emino, Emo, Endeli, Enüş, Erzan, Eshat, Esmain, Esveri, Evin, Evindar, Eyni, Eyyo, Ezdin, Ezdinşir, Ezver, Faka, Fasih, Faysal, Felat, Feledun, Felek, Felemez, Fendi, Feracettin, Ferhenk, Ferho, Fermo, Ferzende, Ferzo, Fesih, Fethullah, Fetli, Fevvaz, Feyat, Feyruşah, Feyyo, Filit, Garibo, Garzo, Gaybetullah, Gazap, Gedro, Gefo, Gejo, Gemo, Genco, Gendo, Gerdi, Geyat, Gezo, Giyap, Gorgo, Göli, Gülettin, Gürgin, Güri, Güro, Hadin, Hafari, Hafo, Hakimo, Hakkari, Hako, Hali, Hallaç, Hallo, Haman, Hamdan, Hamdin, Hamdo, Hamdusena, Hame, Hammo, Hamo, Hamut, Hamzo, Hanabdal, Hanemir, Hani, Hano, Harbi, Hasanlütfü, Hasedin, Hasgir, Hasip, Hasso, Haşem, Haşo, Hato, Haver, Havil, Havto, Havvas, Haydo, Hazni, Hazo, Hecer, Heja, Hejar, Helat, Hemet, Hemi, Herdem, Hesin, Hessam, Heval, Hevedi, Heves, Hevint, Hıfzullah, Hırço, Hışman, Hikmettin, Hikmetullah, Hindistan, Hindo, Hino, Hişar, Hivil, Hiyasettin, Hizni, Hogır, Horik, Horo, Horto, Hoşnav, Hoşo, Hudeyda, Hudidan, Hulu, Human, Humut, Husret, Huşmir, Huto, Hükmettin, İcat, İhsannuri, İkramettin, İlamettin, İnşallah, İskan, İslah, Jihat, Jiyan, Kado, Kakil, Kalo, Kamerizzaman, Kanco, Kantar, Karabalık, Karo, Kaso, Kato, Kava, Kavas, Kayser, Keçel, Kejo, Kendal, Kerbela, Kerenk, Kerevan, Kerro, Keser, Kevo, Keyfi, Keyhusrev, Kezo, Kıco, Kırho, Kıtmir, Kıyafettin, Kikan, Kinno, Kinyas, Kitto, Koçer, Koçero, Koti, Köro, Köşker, Kubat, Kulink, Kuri, Kutas, Kutto, Külük, Kürdi, Kürdo, Lalo, Lavik, Lezgin, Lezgo, Lobut, Loli, Mado, Mahsum, Mahsun, Mahşuk, Mamezer, Mami, Mamo, Mao, Mazo, Mazul, Mecail, Mecdel, Mecdin, Mehdin, Mehi, Mekko, Memi, Menfi, Menuh, Meran, Merhas, Mesih, Meşruk, Methi, Meto, Mettin, Micvel, Miço, Mihdi, Mihi, Miho, Mirali, Miran, Miraz, Mirbahattin, Mirbey, Mire, Mirik, Mirkan, Miro, Mirsevdin, Mirzan, Mirzeydin, Mirzik, Mirzo, Misbah, Miskin, Mişko, Mizgefti, Mizgin, Moro, Muğdat, Muhfi, Muho, Muhtesim, Musik, Müfreze, Nado, Naif, Namet, Namo, Nasrettin, Nasri, Navhoş, Nebo, Necibullah, Nedip, Nehri, Nesim, Neytullah, Nizar, Nuro, Nusrettin, Nuvar, Omo, Ömero, Peşeng, Peşmerge, Peyal, Piço, Pilink, Piltan, Piran, Piresim, Pirhasan, Pirmus, Piro, Piroz, Pişar, Porti, Püçük, Razo, Reber, Regent, Remo, Renas, Reşo, Revand, Reyso, Rızgan, Rızgar, Rızgo, Rızkı, Rişvan, Robin, Rodi, Roj, Rojbin, Rojda, Rojen, Rojhat, Rojvan, Romi, Rona, Roni, Rubar, Ruken, Rumet, Rutbettin, Sabro, Sabrullah, Saço, Sadat, Sadin, Safetullah, Sahrettin, Saido, Salo, Sebğetullah, Sekvan, Selhan, Semo, Senanik, Senar, Seracettin, Serbun, Serdil, Serdin, Serfiraz, Serhenk, Serhildan, Sertip, Seruhan, Servan, Sevdin, Seydo, Seydoş, Seyfetullah, Seyfülmülük, Seyitgül, Seyithan, Seyitnur, Seyreddin, Siahmet, Sidal, Sidar, Silo, Simo, Sincar, Sino, Sipan, Sipkat, Siraç, Siso, Siyabent, Siyahpuş, Sosun, Subat, Sulhattin, Suto, Suut, Şabo, Şafi, Şafii, Şahbettin, Şaho, Şakuli, Şavak, Şebap, Şeddat, Şehvan, Şeko, Şemdin, Şerefhan, Şero, Şeveş, Şeyhamit, Şeyhmus, Şiar, Şibli, Şino, Şir, Şiro, Şivan, Şiyar, Şoreş, Tajdin, Takyettin, Tayran, Teco, Tello, Tembel, Temer, Temin, Temo, Tero, Teto, Tevekelli, Tevfo, Teymen, Teymur, Ticir, Titan, Tozo, Türko, Usamettin, Übeyit, Vahaç, Vechettin, Velat, Velo, Verzil, Veysettin, Veysi, Veyso, Veysullah, Yadin, Yado, Yafur, Yansur, Yekbun, Yeko, Yesrip, Yümnü, Yüsrü, Zana, Zekif, Zeko, Zemirhan, Zerdin, Zerduş, Zeri, Zero, Zeval, Zeydin, Zeydo, Zibo, Zilan, Zinar, Zinaver, Zinetullah, Zirar, Zivinder, Zoro, Zozan

KADIN

Abde, Ade, Adi, Adilşah, Adle, Ado, Adul, Ahin, Akide, Akise, Aklime, Akut, Anargül, Ano, Antika, Anude, Apta, Ardihan, Arjin, Arruna, Asmin, Asriye, Asya, Ate, Avdet, Aydo, Aynaz, Ayno, Aynulhayat, Aynulmelek, Ayşan, Ayşete, Ayşi, Ayşo, Azet, Azize, Azya, Bager, Bağı, Baraf, Barika, Basi, Başhanım, Başi, Bavan, Bazın, Baziğe, Bebek, Bedevi, Bedricemal, Bedrişah, Bedrizaman, Befro, Begi, Bego, Belçim, Beran, Berçem, Berfi, Berfin, Berfo, Berhi, Beri, Berika, Beritan, Berivan, Berkiza, Bermal, Beser, Beserek, Besi, Besiye, Besna, Beso, Besra, Besrayi, Beybun, Beylete, Beyyo, Bezar, Bezi, Bildane, Bilekş, Bilican, Bilmez, Binefş, Bizi, Bozan, Bozi, Bubi, Cahire, Cahize, Camiye, Cani, Cavreş, Cazime, Caziye, Ceci, Cemet, Cevi, Cirva, Cüveyra, Çavşin, Çiçeği, Çilgezi, Çilnaz, Çilo, Çuçi, Dadok, Dahile, Delal, Delila, Derdi, Derdinaz, Derdo, Dersim, Dilan, Dilar, Dilgeş, Dili, Dilo, Dilovan, Dilşah, Ditin, Dori, Dotmir, Durri, Dülşah, Ebrize, Edremit, Edul, Eğrice, Elfesiya, Elihan, Elo, Elsinet, Emanet, Emo, Emoşi, Erdihan, Erzan, Erzi, Erzo, Eslihan, Esman, Esmanperi, Esmi, Esrin, Eşret, Evin, Evindar, Eytan, Fahrişan, Fakide, Fakite, Famile, Faniye, Fano, Fara, Farika, Fatım, Fedile, Felek, Felem, Felemez, Fendişemal, Fendiye, Ferfuri, Ferice, Fero, Fersi, Feryaz, Ferzimelek, Fesihe, Fettum, Fevruşa, Feyruşah, Feyruşan, Fidel, Firince, Fiyet, Garbiye, Gariban, Garibe, Garip, Garipşah, Gaybet, Gayile, Gazal, Gazap, Gaze, Gazne, Gazzo, Geji, Gemi, Gemra, Gerdan, Gevri, Gevrişan, Gezizer, Gezo, Göli, Gözi, Gurbet, Güli, Gülle, Gülnam, Gülüsor, Gülveşin, Günci, Hacice, Hafife, Hafo, Hafsat, Hafsi, Hafso, Haile, Hakine, Hali, Halya, Halyaz, Hamail, Hamdusena, Hame, Hamile, Hamo, Hamsa, Hamşi, Hamur, Hanımşah, Hano, Hanpul, Hapsi, Harbi, Harbinaz, Hasbike, Hase, Hate, Hato, Haver, Havi, Hayiç, Hayliye, Haysi, Hazal, Hazne, Hebrize, Heci, Hede, Hedle, Hedo, Heli, Helin, Hemi, Hemra, Herdem, Heremsi, Heval, Heves, Hevi, Hevidar, Heviş, Hevla, Hevzi, Heyifhan, Hezar, Hezi, Hezo, Hıssa, Hızım, Hindistan, Hinnar, Hino, Hişri, Hitti, Hivda, Hiyal, Hizni, Hizret, Hodi, Hohi, Hori, Hubri, Hudeyce, Huhi, Huluka, Humra, Humrişan, Hunaf, Hunus, Hurisiman, Hurşi, Hüno, Hüsnücemal, Hüsnügül, Hüsnümelek, Hüzeyca, Hüzniye, İda, İkram, İme, İmiş, İmo, İncaz, İni, İsi, İzmir, Jinda, Jiyan, Kahire, Kanco, Kania, Kanite, Kantar, Kanto, Karı, Kaside, Kaşem, Kavi, Kayoş, Kayser, Kazi, Keçi, Keji, Kelim, Kendi, Keser, Kesire, Keski, Kesra, Kessüme, Kevar, Kevi, Kevo, Keyfi, Keysume, Kezo, Kırmızı, Kimet, Kinayet, Kinni, Kişmiş, Kitan, Kitti, Kofi, Koli, Koti, Kozi, Köçeri, Kudi, Kuli, Kulilk, Kutır, Kuti, Kübar, Kürdistan, Kütahi, Laleş, Lali, Lalihan, Lalo, Lato, Layiha, Leto, Lüksiye, Mahabat, Mambiz, Mami, Mantık, Mardin, Mariyete, Mayise, Mazule, Medi, Medya, Melekşah, Melesi, Melo, Memi, Memi, Menci, Menco, Menfa, Menfiat, Menfiye, Meni, Menice, Menuş, Merak, Meran, Merci, Merese, Merişan, Merivan, Meryemhan, Mesiha, Mesmia, Methiye, Meyan, Meyase, Meymo, Meyri, Mihan, Mihdiye, Mikelsun, Mimi, Minevver, Mini, Mintan, Minte, Miran, Mirari, Mirdisi, Miro, Miski, Miskine, Misri, Mizgin, Momi, Muğriye, Muhabbet, Muhbet, Muhfiye, Mumi, Muşi, Mükrime, Müselma, Müşani, Müşrika, Naife, Nalin, Nariban, Narinç, Naro, Nasiha, Nazdar, Nazi, Nazlife, Nazo, Necrife, Necude, Nedura, Nefo, Nemuş, Neslo, Neso, Neşmiye, Neyyo, Neyyule, Nezete, Nisi, Nizbet, Nujin, Nupelda, Nurik, Nuroj, Nurşin, Ördek, Papo, Paşiye, Pelda, Perdeneşin, Perinaz, Perisiman, Perişan, Pero, Peyam, Peyruze, Pijan, Piltan, Pirbez, Piruze, Piti, Poreş, Pori, Porsor, Porzirin, Pujan, Puri, Püten, Rakiye, Razime, Reşi, Revşan, Revşen, Revşi, Revzete, Rızkat, Rızkiye, Rindi, Rizbar, Rojbin, Rojda, Rojhat, Rojin, Ronayi, Rozan, Rozerin, Rubaşe, Ruhevza, Ruken, Rumet, Rumeyla, Sabite, Sabrinaz, Sabro, Sabrubin, Sacire, Sadat, Safo, Salo, Sarete, Sari, Sarice, Sarya, Sava, Saygül, Sedo, Sefi, Sekna, Serayi, Serdil, Serzenk, Sev, Sevahir, Seve, Sevkiyat, Seyrani, Seyri, Seyro, Sıdo, Sılto, Sican, Sidal, Sidar, Sikal, Siman, Simanperi, Simensa, Sirmi, Sisi, Siso, Siti, Sitti, Sivi, Siyahal, Siyahan, Solya, Soni, Sorgül, Sori, Sosi, Sosun, Suphiye, Surethan, Susin, Suti, Süpha, Sürmi, Süstem, Şabey, Şacan, Şağı, Şaha, Şahinebat, Şaile, Şari, Şayile, Şaynaz, Şebo, Şehem, Şehmiran, Şemam, Şengi, Şeni, Şevra, Şilan, Şimşat, Şini, Şirinaz, Şirini, Şirinşah, Şiro, Tabide, Talan, Tasia, Taybet, Tebrize, Teklife, Teknaz, Telliye, Tellizer, Teri2, Teyran, Tınca, Tilli, Toli, Tozan, Tozi, Tuhfetullah, Türko, Utti, Ünize, Vazife, Vecide, Velat, Vendiha, Verdek, Vesfa, Vesfiye, Veysiye, Viyan, Vukuat, Yekbun, Yesribe, Yüsra, Yüzbin, Zari, Zekire, Zeko, Zelal, Zemide, Zere, Zeri, Zerik, Zerinaz, Zeriye, Zero, Zeruk, Zerya, Zeval, Zevre, Zeyi, Zezi, Zibar, Zibo, Zilan, Zilfo, Zimzima, Zini, Zino, Ziravik, Ziri, Ziva, Zivi, Zozan, Zümeyran

 

Kürt veya Arap (Kürt ve Arap) adları. 82 isim. 164.935 nüfus

ERKEK

Abdulalim, Abut, Alamettin, Anter, Ata, Atman, Bahhi, Bakır, Birho, Cedan, Deham, Deysem, Diyap, Faraç, Gülo, Habo, Haçım, Hanuş, Hilo, İdan, Küleyp, Makso, Miçhim, Miri, Nasır, Nasret, Navaf, Necim, Sabah, Sevdo, Suri, Şemo, Tahlo, Üveys, Velit

KADIN

Afra, Amşe, Avaş, Aynizeliha, Bedre, Berge, Buruca, Cazik, Elbiren, Emen, Fasla, Ferzo, Fıdda, Fikro, Gayse, Gazali, Genduha, Habo, Hacire, Halimi, Halve, Hani, Hanimi, Hanse, Harba, Hayzeran, Hazra, Henva, Hisni, Hoda, Hude, İde, İzgayra, Kürdey, Leymun, Necime, Nofa, Nubari, Redde, Semire, Şekha, Şiha, Vense, Verdi, Yazi, Zaviye, Zerga

 

Kürt Alevi adları 61 isim 77.025 nüfus

ERKEK

Alibaz, Aligül, Aliseydi, Babo, Bozali, Canbaba, Çamo, Efo, Filo, Findi, Hapo, Hıdo, Hürşehit, Hüso, Kamo, Kekeç, Kekil, Keko, Keyfo, Mısto, Oco, Paşo, Şahhüseyin, Taşo, Uco, Uso, Zilfo

KADIN

Ahçik, Altey, Aris, Aşey, Baci, Caney, Efey, Eley, Fatey, Findi, Finey, Güley, Gülo, Hacey, Hanarzu, Haney, Harsi, Hüccey, Hünney, İsey, Kıllı, Mesliha, Mircey, Nari, Oğey, Paney, Pirey, Tamey, Tamiş, Temey, Tozey, Zerdi, Zizey

 

Dersim adları 47 isim 25.045 nüfus

ERKEK

Alibinat, Alihıdır, Bako, Bayi, Bertal, Bıra, Cansa, Daimi, Düzali, Düzgün, Efter, Emirali, Kali, Kalman, Lillo, Munzur, Saycan, Seyitmahmut, Teslim, Vaki

KADIN

Ane, Ani², Anik, Çaki, Çeki, Dilif, Emoş, Fergül, Finci, Fintoz, Gayal, Geyik, Gezer, Gezi, Gülçubuk, Haskar, Haycan, İmoş, İntizar, Kumi, Meneş, Namlı, Ordi, Pelgüzar, Sisan, Sulti

Gene mi Atatürk, off

Biri sordu da cevap yazdım. Yoksa bu konuların artık baydığının, bugünün gündemiyle bağı kalmadığının farkındayım.

1.          

Saltanatı kaldırmanın ülkeye bir faydası olmamıştır. Zararı olmuş olabilir. Siyasi sistemde etkili bir denge unsuru olabilirdi; kişisel ve askeri diktatörlüklerin kurulmasına bir ölçüde, belki, bazen, engel teşkil edebilirdi.

‘Saltanat’ deyince çocuk masallarındaki eli palalı manyakları düşünmeyin. II. Mahmut’u (reformcu despot), Abdülmecit ve Abdülaziz’i (entrikacı denge unsuru), Reşat’ı (etkisiz eleman) düşünün.

2.          

Halifeliği kaldırmanın da bilinen bir faydası yoktur. Zaten içi boş, hamasi bir unvandı. Osmanlı’nın Araplara, Rusya Müslümanlarına, Afganistan’a, Hindistan’a yönelik politikasının bir unsuru idi. Osmanlı’nın bu yerler üzerinde hak iddiası kalmayınca halifeliğin de bir işlevi kalmadı.

3.          

Harf devrimi iyi olmuştur. Latin alfabesi şüphesiz Arap alfabesinden daha gelişkin bir sistem; ayrıca dünyanın egemen kültürleriyle aynı kampta olmanın faydaları var, qwerty klavye gibi. Kültürel kopuşun etkisini yumuşatmak için okullarda eski yazı öğrenimi zorunlu olmalıydı.

4.          

Dil devrimi gibi bir şey kesinlikle gerekliydi. Uygulandığı şekliyle, cehalet ve şarlatanlığın kolay giderilemeyecek bir şekilde milli kültüre çöreklenmesine hizmet etti. Fakat genişleyen bürokrasi ve profesyonelleşen teknokrasiye yeni bir yazı dili gerekiyordu. Belki devlet işe karışmasa daha sağlıklı sonuç alınabilirdi.

5.          

Kadın hakları alanında atılan adımlar kaçınılmazdı. Süreç zaten 19. yy’da başlamıştı; Osmanlı'nın son deminde kız mektepleri, kız öğretmen mektepleri kuruldu, üniversitenin diyanet hariç tüm fakültelerine kız öğrenci kabul edildi. Fakat asıl belirleyici olan, cinsel rollerde I. Dünya Savaşı ertesinde tüm dünyada patlak veren devrimdir. Savaşta erkek nüfus kırıldı; kadınlar hastabakıcı, şoför, büro elemanı, vb. olarak ekonomik yaşamda yer tuttular. Savaşı izleyen yıllarda tüm ülkelerde etekler ve saçlar kısaldı; evliliğe ilişkin pek çok tabu kırıldı; seçme ve seçilme hakkı tanındı. Türkiye’nin o trendin dışında kalması mümkün değildi. İstanbul ve İzmir’de işgal yıllarında başlayan devrime Ankara Meclisi önce direndi, sonra boyun eğmek zorunda kaldı.

6.          

Cumhuriyetin ‘laiklik’ politikasının ana unsuru yasama yetkisinin münhasıran devlete devredilmesi, yani şer’i içtihada uygunluk şartının kaldırılmasıdır. Bunun iyi bir şey olup olmadığından – halâ – emin değilim. Kötüdür demeyeceğim; iyi midir bilmiyorum.

Ülkenin yasalarını tamamen devlet erkini elinde tutanlara teslim ettiğin zaman, ya ABD’deki gibi kutsallaştırılmış bir Anayasa geleneği, ya İngiltere’deki gibi güçlü kurumsal gelenekler, ya Fransa’daki gibi özerk bir kilise kurumu, ya Almanya ve İtalya’daki gibi güçlü bir çokmerkezli yapı şart görünüyor. Yoksa sınırsız zorbalığa kapı açmış olursun. Türkiye’de 1961’den sonra Anayasa Mahkemesi yoluyla çözüm arandı; yürümedi. Bugünkü felaket noktasına varıldı.

7.          

‘Laiklik’ başlığı altında İslami hassasiyetlerin bir dizi sembolik eylem ve söylemle aşağılanması politikası doğruydu. Yüzyıllar boyunca kendini tartışılmazlık ve eleştirilmezlik halesiyle çevreleyen İslam’ın kibrinin kırılması gerekiyordu. Etkili olamadı, çünkü arkası getirilemedi, ya da yerine – 1930 modeli vatan millet palavraları dışında – cazip bir alternatif sunulamadı.

Diyanet de prensipte doğru bir adımdı. Burnu sürtülen İslam’ın olası direnişine karşı kurumsal bir kontrol mekanizması olarak düşünüldü. Cazip bir ideolojik alternatif sunulamadığı için etkisiz kaldı; sonuçta kontrole yeltendiği güce teslim oldu.

8.          

Medeni Kanun’un net etkisi özel mülkiyeti pekiştirmek olmuştur. Mülkün serbestçe devri ve kullanımı üzerinde eski hukukun labirentvari kısıtları büyük ölçüde kalktı. Buna karşılık devletin özel mülke tecavüz imkanları da arttı mı? Sükunetle araştırılması gereken bir konu.

9.          

Cumhuriyetin ilk 20 yılı eğitim alanına yapısal bir yenilik getirmemiştir. Eğitimde büyük modernleşme hamlesi 1860-1890 yıllarında gerçekleşti. Zorunlu kamu eğitimi, ilk-orta-lise-üniversite modeli, halen yürürlükte olan müfredat anlayışı, sınav ve not sistemi, milli eğitim bürokrasisi o dönemde şekillendi. Cumhuriyet rejimi, hızla büyüyen bürokrasiye eleman yetiştirmek için (ve keza, savaş yıllarında altüst olan toplumsal yapıyı kontrol altında tutabilmek için) eğitimi tabana yaymaya çalıştı; kısmen başarılı oldu.

Cumhuriyet eğitiminin en büyük fiyaskosu elit eğitimi alanındaki başarısızlığıdır. Var olan kurumlar köreltildi; yerine yeni bir şey konamadı. Sonuç olarak, yurt dışında okuyup topluma yabancılaşan çok küçük bir zümre ile yerli eğitimin gitgide körelen standartlarına göre yetişmiş dev kütle arasına ülke sıkıştı.

10.        

Cumhuriyetin – ve onun ilk perdesi olan 1913-1918 rejiminin – en kalıcı ve kapsamlı başarısı şüphesiz gayrimüslim nüfusun tasfiyesidir. 1913’te %25 oranında gayrimüslim olan Anadolu ve Trakya nüfusundan geriye, 1927’de %99 küsur oranında Müslüman olan bir toplum kaldı.

Bu etkileyici başarının Türkiye toplumu açısından fayda ve zararına ilişkin, tutarlı sayılabilecek çeşitli görüşler mevcuttur.